40 ΧΡΟΝΙΑ ΟΙΚΙΠΑ: Το περιβάλλον χθες, σήμερα, αύριο. Η συμβολή της ΟΙΚΙΠΑ στο δημόσιο βίο.
Αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι, εκπρόσωποι φορέων, μέλη και συνοδοιπόροι της Οικολογικής Κίνησης Πάτρας,
Είναι μεγάλη τιμή και χαρά να βρισκόμαστε σήμερα εδώ για να τιμήσουμε 40 χρόνια συνεχούς δράσης, αγώνα και προσφοράς της Οικολογικής Κίνησης Πάτρας, στην προστασία του περιβάλλοντος και στην καλλιέργεια οικολογικής συνείδησης στην πόλη μας και ευρύτερα.
Σαράντα χρόνια δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι τέσσερις δεκαετίες ιδεών, συγκρούσεων, επιμονής, εθελοντισμού, αλλά και ελπίδας. Είναι σαράντα χρόνια στα οποία η οικολογία δεν ήταν πάντα αυτονόητη, ούτε δημοφιλής.
Αντιθέτως, συχνά ήταν μια φωνή κόντρα στο ρεύμα, που αμφισβητούσε κατεστημένες πρακτικές και έθετε ερωτήματα εκεί όπου άλλοι έβλεπαν μόνο «ανάπτυξη».
Η Οικολογική Κίνηση Πάτρας γεννήθηκε σε μια εποχή που τα περιβαλλοντικά ζητήματα βρίσκονταν στο περιθώριο του δημόσιου διαλόγου.
Τότε που η ρύπανση θεωρούνταν αναγκαίο τίμημα της προόδου, που οι ελεύθεροι χώροι χάνονταν σιωπηλά, που το θαλάσσιο και παράκτιο περιβάλλον αντιμετωπιζόταν ως ανεξάντλητος αποδέκτης αποβλήτων.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Οικολογική Κίνηση Πάτρας τόλμησε να πει κάτι απλό αλλά συνάμα ριζοσπαστικό: «Ότι η ποιότητα ζωής, η υγεία, το φυσικό περιβάλλον και η κοινωνική δικαιοσύνη είναι αδιαχώριστα».
Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΙΠΑ
Ήταν Άνοιξη του 1986, λίγο μετά το πυρηνικό ατύχημα του Τσέρνομπιλ, όταν ο Λάκης Υφαντής, φυσικός, ο Θωμάς Κουτρούμπας βιολόγος, ο Γιώργος Βασιλακόπουλος, φυσικός, ο Νίκος Τσούκαλης δικηγόρος και ο Νίκος Μπονέλης οικονομολόγος, συναντήθηκαν και «έπεσε» η ιδέα της ίδρυσης μιας οικολογικής οργάνωσης στην Πάτρα.
Στη πορεία η παρέα μεγάλωσε αφού προστέθηκαν σ’ αυτήν η Φούλα Σταυροπούλου, μικροβιολόγος (το ιατρείο της οποίας φιλοξένησε για ένα διάστημα τις συναντήσεις μας) η Ιωάννα Παπαρώδη δημόσιος υπάλληλος, η Ράνια Παπαδοπούλου δημόσιος υπάλληλος, ο Βαγγέλης Πολίτης οικονομολόγος, η Μαρία Αλεξοπούλου δημοτική υπάλληλος, η Μαρία Ζερβάκη δικηγόρος, Η Μιράντα Πολύχρου-Τσούκαλη Δικηγόρος, η Ντίνα Σιάμου οικονομολόγος, ο Γιώργος Χώτος ιχθυολόγος και ο Γιώργος Βασιλόπουλος οφθαλμίατρος.
Η ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΚΔΗΛΩΣΗ
29 Μαΐου 1986. Στο κατάμεστο Δημοτικό Θέατρο Πάτρας γίνεται η πρώτη δημόσια εκδήλωση της ΟΙΚΙΠΑ με θέμα «Η ραδιενέργεια και εμείς» και ομιλητές το Δ/ντη του Περιοδικού Νέα Οικολογία, Ηλία Ευθυμιόπουλο, το Βιολόγο-Γενετιστή Κυριάκο Αθανασίου, τον Καθηγητή Ακτινολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών Ιωάννη Δημόπουλο και το Λάκη Υφαντή σαν εκπρόσωπο της νεοσύστατης Οικολογικής Κίνησης. Στο μόνο θέμα που καταλήξαμε γρήγορα και ομόφωνα ήταν το όνομα και το σήμα της κίνησης. Η συντομογραφία ΟΙΚΙΠΑ και η χελώνα μας συνόδευαν κάθε χειροποίητη αφίσα ή ανακοίνωση.
ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ.
Σας διαβάζω την 1η και την 5η από τις αρχές μας:
1.Οι σχέσεις του ανθρώπου με τη φύση πρέπει να είναι αρμονικές, μέλημα δε του ανθρώπου πρέπει να είναι η προστασία της φύσης και η διατήρηση της ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ισορροπίας στο έμβιο και άβιο τμήμα των οικοσυστημάτων.
5.Να αξιοποιηθούν και να εκμεταλλευτούν οι ήπιες και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Στοχεύουμε:
– Στην ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ, ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ και ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ των πολιτών σε οικολογικά ζητήματα.
-Στην ανάδειξη των οικολογικών ζητημάτων μέσα απ’ την ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ τους διάσταση. Φυσικά η κίνησή μας είναι πολιτικά ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ.
Όσο για το ύφος και το ήθος της κίνησης σημειώνουμε:
-Ειλικρινής και επιστημονική προσέγκιση των οικολογικών ζητημάτων χωρίς δημαγωγία.
-Ανάδειξη του προβλήματος και της λύσης του και όχι της κίνησης μέσα απ’ το πρόβλημα
-Ευγενικές και ευπρεπείς δημόσιες σχέσεις παρεμβάσεις πολιτικές και όχι προσωπικές.
-Η δράση της κίνησης δεν ρυπαίνει και φυσικά δεν χρησιμοποιεί βία
Για δε τις οργανωτικές μας αρχές το πρώτο που σημειώναμε είναι ότι:
-Τα μέλη της κίνησης είναι ισότιμα. Δεν υπάρχουν οργανωτικά επίπεδα και μόνιμος διαχωρισμός καθηκόντων.
Για δε τη νομική μας μορφή, χρειάστηκαν αρκετά βράδια και αρκετές ώρες συνεδριάσεων, για να καταλήξουμε στο σχήμα που μπορώ να πω ήταν πρωτοποριακό για την εποχή του.
Την «Ένωση Πολιτών» με μοναδικό όργανο την Ολομέλεια των ενεργών μελών και μια τριμελής (συνήθως) επιτροπή για τις πρακτικές δουλειές.
Αυτό το σχήμα, παρότι στην πορεία η Κίνηση απέκτησε τη νομική μορφή της ΑΜΚΕ παραμένει στην ουσία μέχρι σήμερα με την 5μελή Δ.Ε να αναλαμβάνει τα πρακτικά θέματα.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν είχαμε και εξακολουθούμε να μην έχουμε Πρόεδρο!
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ
Από τα πρώτα της βήματα, η Κίνηση ανέδειξε κρίσιμα ζητήματα για την πόλη και την περιοχή μας:
–Το νερό της Πάτρας
-Τη ρύπανση του Πατραϊκού και του Κορινθιακού κόλπου, αλλά και το θαλάσσιο μέτωπο της πόλης
-Το βιολογικό καθαρισμό και τη διαχείριση των υδάτινων πόρων
-Την διαχείριση απορριμμάτων και την ανακύκλωση
-Την προστασία των υγροτόπων και των ορεινών όγκων. Τη Στροφυλιά που αποτέλεσε (και συνεχίζει να αποτελεί) το κυριότερο πεδίο δράσεων και παρεμβάσεων.
-Την ανάγκη για ελεύθερους δημόσιους χώρους και πράσινο
-Τη βιώσιμη κινητικότητα τους ποδηλατόδρομους και τη μείωση της εξάρτησης από το αυτοκίνητο. (ευφάνταστη διαμαρτυρία)
Και το έκανε όχι μόνο με καταγγελίες, αλλά με τεκμηρίωση, προτάσεις και ενεργή παρουσία. Με παρεμβάσεις στον δημόσιο διάλογο, με εκδηλώσεις, ημερίδες, εκστρατείες ενημέρωσης, με συνεργασίες με επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, συλλόγους και πολίτες
Σε όλα αυτά τα 40 χρόνια έγιναν πλήθος επιστημονικών ημερίδων για θέματα που καθόριζε κάθε φορά η πολιτική, κοινωνική και οικολογική επικαιρότητα.
Έγιναν επίσης δράσεις καθαρισμών και δεντροφυτεύσεων, αλλά και δράσεις συλλογής ανακυκλώσιμων υλικών και επιδιόρθωσης συσκευών.
Χρησιμοποιήσαμε ακόμη και το καρναβάλι της Πάτρας για να στείλουμε μέσα από τη σάτιρα οικολογικά μηνύματα στους χιλιάδες θεατές του. Ξεχωριστή θέση είχε η καμπάνια για την προστασία της στοιβάδας του όζοντος και της αποφυγής σπρέι στο καρναβάλι.
Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η συμβολή της Οικολογικής Κίνησης Πάτρας στην περιβαλλοντική εκπαίδευση. Σε μια εποχή που το σχολείο δεν είχε ακόμη ενσωματώσει συστηματικά την οικολογία, η Κίνηση μίλησε σε μαθητές, νέους και νέες, καλλιεργώντας όχι απλώς γνώση, αλλά στάση ζωής. Γιατί η οικολογία δεν είναι μόνο επιστήμη είναι πολιτισμός και αξίες.
Το έλος της Αγυιάς, το πάρκο του Σκαγιοπουλείου, το δασύλλιο, το πλατανόδασος του Χαράδρου αλλά πρωτίστως το Εθνικό πάρκο υγροτόπων ΚΟΤΥΧΙΟΥ- ΣΤΡΟΦΥΛΙΑΣ αποτέλεσαν πεδία συστηματικής ενασχόλησης και παρέμβασης.
Ειδικά για την προστασία της ΣΤΡΟΦΥΛΙΑΣ έχουμε αφιερώσει το μεγαλύτερο μέρος των δράσεων μας. Δράσεις που αρχίζουν από τη σύνταξη άπειρων δελτίων τύπου, αναφορών και καταγγελιών και φτάνουν μέχρι τις δικαστικές προσφυγές στα δικαστήρια, του ΣΤΕ συμπεριλαμβανομένου.
Όπως γνωρίζετε ο αγώνας για το Εθνικό μας Πάρκο συνεχίζεται. Σε αυτά τα 40 χρόνια κερδίσαμε αρκετές μάχες. Υπάρχουν όμως ακόμη «πληγές» στο σώμα της Στροφυλιάς.
Ο αγώνας δεν θα σταματήσεις αν δεν διασφαλίσουμε το Δημόσιο χαρακτήρα της παραλίας στην καλόγρια, αν δεν πάψει η λειτουργία των λατομείων στα Μαύρα Βουνά, αν δεν φύγουν οι καταπατητές από τα «Σαμαρέικα» και κυρίως αν δεν αποκτήσει η περιοχή μόνιμο και οριστικό καθεστώς προστασίας με την έκδοση Π.Δ.
Η ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ
Ένας σημαντικός σταθμός στην σαραντάχρονη πορεία της ΟΙΚΙΠΑ αποτέλεσε η έκδοση της οικολογικής μας εφημερίδα «εν αιθρία» που αποτελεί το μακροβιότερο οικολογικό έντυπο στην Ελλάδα που συνεχίζει να εκδίδεται πάντα σε έντυπη μορφή. Συμπληρώνει φέτος 35 χρόνια αδιάλειπτης κυκλοφορίας
Γεννήθηκε» 5 χρόνια μετά την ίδρυση της ΟΙΚΙΠΑ το 1991, για να δυναμώσει τη φωνή της και να αποτελέσει σημείο αναφοράς και καταγραφής της δραστηριότητας τόσο της δικής μας, όσο και των υπολοίπων ομάδων της πόλης και του νομού με τις οποίες συνεργαζόμαστε αρμονικά, σε τοπικό αλλά και πανελλαδικό επίπεδο. Μέχρι το 2020 ήταν μηνιαία έκδοση, ενώ από το 2021 κυκλοφορεί κάθε δύο μήνες.
ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ
Ο ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ αποτέλεσε για την ΟΙΚΙΠΑ ένα πεδίο ιδιαίτερης ενασχόλησης όχι μόνο γιατί έδωσε την ευκαιρία στα μέλη και στους φίλους της να γνωρίσουν ένα τεράστιο πλήθος βιοτόπων της χώρας μας αλλά και του εξωτερικού, αλλά γιατί συνέβαλε και στην οικονομική αυτοτέλεια της κίνησης.
Ένας λόγος για τη μακροβιότητα της ΟΙΚΙΠΑ είναι και το γεγονός ότι ποτέ δεν διαχειρίστηκε πολλά χρήματα. Είχε πάντα τόσα, όσα της χρειάζονταν για τις συνήθεις ανάγκες της λειτουργίας της (ενοίκιο, πληρωμή λογαριασμών, αναλώσιμα κλπ) μέσα από τις συνδρομές των φίλων της και τα έσοδα εκδηλώσεων όπως οι εκδρομές μαζί με πολύ λίγα έσοδα από Ευρωπαϊκά και Εθνικά προγράμματα.
Σε όλη την πορεία των 40 χρόνων ΚΑΝΕΝΑ, μα κανένα μέλος της ΟΙΚΙΠΑ δεν αμείφτηκε για τις υπηρεσίες του.
Είμαστε όλοι ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ με όλη τη σημασία της λέξης!
ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΗΣ ΟΙΚΙΠΑ
Η Οικολογική Κίνηση Πάτρας υπήρξε επίσης ένας χώρος δημοκρατικής συμμετοχής και εθελοντισμού. Άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών, επαγγελμάτων και ιδεολογικών αναφορών συναντήθηκαν με κοινό παρονομαστή την αγάπη για τον τόπο και την ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές. Αυτή η πολυφωνία δεν ήταν αδυναμία ήταν δύναμη.
Στην πορεία των 40 χρόνων είχαμε και οδυνηρές απώλειες. Απώλειες αγαπημένων φίλων και συντρόφων με τους οποίους πορευτήκαμε για πολλά χρόνια μαζί στα μονοπάτια του εθελοντισμού.
Ήταν με τη σειρά που έφυγαν: Ο Ξενοφώντας Παπαροδόπουλος, η Ρίκη Οικονόμου, ο Μαρτσέλο Βελάστι, ο Ηλίας Ντρές και ο Νίκος Τσούκαλης.
Είναι πάντα στη σκέψη μας και στην καρδιά μας!
Δεν μπορούμε να μιλάμε για αυτά τα 40 χρόνια χωρίς να αναγνωρίσουμε ότι ο δρόμος δεν ήταν εύκολος. Υπήρξαν στιγμές απογοήτευσης, συγκρούσεις με ισχυρά συμφέροντα, αδιαφορία από τις αρχές, κόπωση.
Όμως η Οικολογική Κίνηση Πάτρας έδειξε κάτι πολύτιμο: τη δύναμη της συνέπειας. «Ότι οι αλλαγές δεν έρχονται πάντα γρήγορα, αλλά έρχονται όταν κάποιοι επιμένουν».
ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ
Σήμερα, πολλά από τα ζητήματα που η Κίνηση ανέδειξε εδώ και δεκαετίες βρίσκονται πλέον στο κέντρο της παγκόσμιας συζήτησης. Η κλιματική κρίση, η απώλεια βιοποικιλότητας, η ενεργειακή μετάβαση, η βιώσιμη πόλη δεν είναι πια «ειδικά θέματα». Είναι ζητήματα επιβίωσης.
Και εδώ ακριβώς φαίνεται η διαχρονική αξία της Οικολογικής Κίνησης Πάτρας. Γιατί δεν περιορίστηκε στο να αντιδρά, πρότεινε ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης: ένα μοντέλο που σέβεται τα φυσικά όρια, που βάζει τον άνθρωπο και το περιβάλλον πάνω από το κέρδος, που βλέπει την πόλη ως κοινό χώρο και όχι ως εμπόρευμα.
Στα 40 αυτά χρόνια, η Κίνηση συνέβαλε καθοριστικά στο να αλλάξει – έστω σταδιακά – η αντίληψη για το περιβάλλον στην Πάτρα. «Να περάσουμε από την αδιαφορία στη συζήτηση, από τη σιωπή στη διεκδίκηση». Και αυτό είναι μια παρακαταθήκη ανεκτίμητη.
Κοιτώντας μπροστά, οι προκλήσεις είναι μεγάλες. Η κλιματική κρίση επιταχύνεται, οι κοινωνικές ανισότητες βαθαίνουν, και οι πόλεις μας δοκιμάζονται.
Όμως ταυτόχρονα, υπάρχει και ελπίδα:
Είναι οι νέοι άνθρωποι, με νέες ιδέες, νέες μορφές συμμετοχής, που πρέπει να πάρουν τη σκυτάλη και να γράψουν τη δική τους «Οικολογική Ιστορία»
Σαράντα χρόνια μετά την ίδρυσή της, η ΟΙΚΙΠΑ δεν είναι απλώς μέρος της ιστορίας του περιβαλλοντικού κινήματος στην Ελλάδα.
Είναι απόδειξη ότι η επιμονή έχει νόημα. Ότι η συνέπεια μετράει. Ότι η περιβαλλοντική δράση δεν χρειάζεται πάντα να φωνάζει για να είναι αποτελεσματική.
Σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα, οργανώσεις σαν την ΟΙΚΙΠΑ μας θυμίζουν κάτι θεμελιώδες: «Ότι η προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι μια στιγμιαία αντίδραση, αλλά μια μακρά διαδρομή».
Το περιβάλλον που χάσαμε μάς διδάσκει τα όριά μας.
Το περιβάλλον που σώσαμε μάς δείχνει τι μπορούμε να πετύχουμε μαζί.
Και το περιβάλλον που ακόμα προλαβαίνουμε μάς καλεί — όχι αύριο, αλλά τώρα.
Σαράντα χρόνια μετά, το μήνυμα δεν είναι νοσταλγικό. Είναι βαθιά σύγχρονο. Γιατί «η περιβαλλοντική ευθύνη δεν ανήκει στο παρελθόν. Ανήκει στο παρόν. Και — αν κάνουμε τις σωστές επιλογές — στο κοινό μας μέλλον».
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η Οικολογική Κίνηση Πάτρας, με την εμπειρία των 40 χρόνων της, μπορεί και πρέπει να συνεχίσει να είναι φωνή γνώσης, ευθύνης και κινητοποίησης.
Να εμπνέει, να συνεργάζεται, να ανοίγεται ακόμη περισσότερο στην κοινωνία.
Κλείνοντας, θα ήθελα να πω ένα μεγάλο «ευχαριστώ» σε όλους και όλες που συνέβαλαν σε αυτή τη διαδρομή:
Στα ιδρυτικά μέλη, στους παλιούς και νέους συναγωνιστές, σε όσους εργάστηκαν αθόρυβα, συχνά χωρίς αναγνώριση και προβολή, σε όσους στήριξαν με τη συνδρομή τους τη λειτουργία αυτής της μικρο-μέγαλης οργάνωσης.
Η προσφορά σας δεν μετριέται μόνο σε νίκες, αλλά στο γεγονός ότι κρατήσατε ζωντανή μια ιδέα: «Ότι ένας άλλος τρόπος ζωής είναι όχι μόνο αναγκαίος, αλλά και εφικτός»!
Χρόνια πολλά στην Οικολογική Κίνηση Πάτρας.
Με δύναμη, συνέπεια και όραμα για τα επόμενα χρόνια.
Σας ευχαριστώ.
