Επιμέλεια: Διονύσης Μαμάσης M.Sc.

Περιβαλλοντολόγος-Χαρτογράφος info@mamasis.gr

Στο προηγούμενο φύλλο του Φεβρουαρίου σημειακή αναφορά κάναμε στην πρασινοκέφαλη πάπια και στην φαλαρίδα σε μια προσπάθεια να αναδείξουμε την ορνιθοπανίδα της Λιμνοθάλασσα Καλογριάς, δάσος Στροφυλιάς και έλος Λάμιας GR098. Η περιοχή για τα πουλιά που παρακολουθούμε και καταγράφουμε καθορίζεται από μια σειρά φυσικών παραγόντων. Βρίσκεται πάνω σε έναν από τους σημαντικότερους μεταναστευτικούς διαδρόμους ακολουθώντας τη δυτική ακτογραμμή της Ελλάδας. Η προστατευόμενη περιοχή παρουσιάζει πολλά διαχειμάζοντα είδη που από το Νοέμβριο έως και το Φεβρουάριο μεταναστεύουν από τη Βόρειο Ευρώπη προς τη Μεσόγειο για καλύτερες κλιματολογικές συνθήκες και εξεύρεση τροφής.  

Γκισάρι

Το γκισάρι (Aythya ferina) είναι το πιο κοινό είδος βουτόπαπιας. Παρόλο που στη Δυτική Ευρώπη οι αριθμοί τους έχουν αυξηθεί, το μεταναστευτικό είδος δυστυχώς γίνεται στόχος των λαθροκυνηγών στη χώρα μας. 

Κάθε φθινόπωρο τα αρσενικά γκισάρια ξεκινούν το μεγάλο τους ταξίδι για τα θερμότερα κλίματα προς το νότο και σταματούν να ξεχειμωνιάσουν στους πρώτους κατάλληλους υγροτόπους που συναντούν. Στη συνέχεια ακολουθούν τα θηλυκά και αργότερα τα νεαρά άτομα. Οι πρώτοι υγρότοποι φυσικά είναι κατειλημμένοι οπότε συνεχίζουν σε νοτιότερους βιοτόπους. Το είδος έχει μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση παγκοσμίως.  

Είναι μεσαίου μεγέθους πάπια με μήκος 42-49εκατ. ενώ το άνοιγμα φτερών κυμαίνεται από 67 έως 75εκατ. Μεταξύ των δυο φύλων υπάρχει μορφολογική διαφορά στον προσδιορισμό τους. Τα αρσενικά γκισάρια παρουσιάζουν στο κεφάλι και στο λαιμό καστανό-κόκκινο χρώμα με ανοιχτή γκρίζα ζώνη στο ράμφος, με μάτια κόκκινα και στήθος μαύρο γυαλιστερό ενώ το θηλυκό παρουσιάζει σκούρο μαύρο στήθος καφετιά απόχρωση, πλάτη γκριζωπή και μάτια καστανοκόκκινα.

Η αναπαραγωγική περίοδο αρχίζει μεταξύ του Σεπτεμβρίου και του Νοεμβρίου. Το θηλυκό αναλαμβάνει την κατασκευή της φωλιάς ενώ το αρσενικό το επιβλέπει ως τις πρώτες ημέρες εναπόθεσης των αυγών και έπειτα εγκαταλείπει. Το θηλυκό γεννάει 8-10 αυγά .

Όταν ενοχληθούν απογειώνονται από το νερό παρά πολύ γρήγορα. 
Δεν είναι ιδιαίτερα θορυβώδη πούλια και συνήθως μόνο το αρσενικό ακούγεται βγάζοντας ένα μαλακό ήχο κατά την διάρκεια της ερωτοτροπίας.

Νερόκοτα

Η νερόκοτα (Gallinula chloropus) μοιάζει με τη φαλαρίδα και δραστηριοποιείται έντονα μέσα στους πυκνούς καλαμιώνες των υγροτόπων. Είναι αρκετά ντροπαλά πουλιά και πιο συχνά την ακούμε από τις διαπεραστικές κραυγές και το μεγάλο ηχητικό ρεπερτόριο που διαθέτει ενώ δύσκολα τη βλέπουμε. 

Το όνομά της δεν της δόθηκε επειδή μοιάζει με την κότα όπως θα νομίζουν πολλοί, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο κρατάει και κουνάει την ουρά της όταν κινείται. 

Το παρυδάτιο είδος είναι περίπου στο μέγεθος του περιστεριού και ζυγίζει γύρω στα 300 γραμμάρια. Την αναγνωρίζουμε εύκολα από τα χαρακτηριστικά κόκκινα μάτια της, τη σκουρόχρωμη απόχρωσή της, ενώ το κόκκινο ράμφος της διακόπτεται από το κίτρινο χρωματισμό στην άκρη και τα λευκά σημάδια επιδεικνύουν το πίσω μέρος της.   

Πλέει με ευκινησία στην επιφάνεια του νερού, κουνώντας νευρικά το κεφάλι και, εάν χρειαστεί, βουτάει για να αποφύγει τον κίνδυνο ενώ μόλις μας αντιληφθούν, ψάχνουν αμέσως ασφάλεια μέσα στους πυκνούς καλαμιώνες.

Τρέφεται ενώ κολυμπάει με φυτά, έντομα, μαλάκια, αβγά ψαριών, καρπούς, φρούτα. Φτιάχνει τη φωλιά της κοντά στο νερό στις καλαμιές και τους θάμνους. Αναπαράγονται 2 με 3 φορές το χρόνο μεταξύ άνοιξης και καλοκαίρι και το θηλυκό θα γεννήσει 4-10 αβγά που κλωσούν και οι δύο γονείς περίπου για 3 βδομάδες. 

Στο φύλλο Απριλίου αναφορά θα γίνει σε δυο ερωδιούς, τον νυχτοκόρακα (Nycticorax nycticorax) και στον μεγαλύτερο ερωδιό της Ευρώπης τον σταχτοτσικνιά (Ardea cinerea).

Περιβαλλοντολόγος-Χαρτογράφος info@mamasis.gr

Τσιχλοποταμίδα

Η τσιχλοποταμίδα (Acrocephalus arundinaceus) είναι το πιο μεγαλόσωμο από τα ωδικά πουλιά των καλαμιώνων. Διακρίνεται για το καφέ χρώμα στο πάνω μέρος και το ερυθροκίτρινο στο κάτω μέρος του σώματος της.  Τρέφεται με έντομα όπως κάμπιες, μύγες, ακρίδες. Προσδιορίζεται με το μακρύ και χοντρό ράμφος, τα ροζοκαφετιά της πόδια, το ανοιχτόχρωμο φαρδύ φρύδι της και το γκριζοκάστανο χρώμα της.

Είναι πολυγαμικό είδος και αναπαράγεται σε ψηλούς πυκνούς και εκτεταμένους καλαμιώνες. Προσαρμοσμένη στο ιδιαίτερο και ακραίο περιβάλλον της φτιάχνει τις φωλιές της στα καλάμια και σε σχήμα καλαθιού. 

Το παράξενο κελάηδημα της και η δυνατή της φωνής μπορεί να μπερδευτεί με τα κοάσματα των βατράχων που αποτελεί το κυρίαρχο ανοιξιάτικο άκουσμα στους ελληνικούς καλαμιώνες. 

Ο μεγαλύτερος της εχθρός είναι ο καλαμόκιρκος (Cirucs aeruginosus) που κυνηγάει το αρπακτικό πάνω από τις καλαμιές, βάλτους απειλώντας τις φωλιές της. 

Μικροτσικνιάς

Ο πιο μικρός από την οικογένεια των ερωδιών είναι ο μικροτσικνιάς (Ixobrychys minutus). Διακρίνεται για τον μικρό λαιμό του και το ιδιαίτερο μακρύ κιτρινωπό ράμφος του ενώ το μέγεθος του δεν ξεπερνάει τα 38 εκατοστά με βάρος 140 γραμμαρίων περίπου.

Δραστηριοποιείται το σούρουπο ή την αυγή ενώ κατά την διάρκεια της ημέρας είναι κρυμμένος στους καλαμιώνες. Τρέφεται με ψάρια, αμφίβια, έντομα. Η διατροφή του ποικίλει ανάλογα την εποχή και το περιβάλλοντα χώρο. Ο καλοκαιρινός επισκέπτης κατασκευάζει και πλέκει τη φωλιά του στους καλαμιώνες των υγροτόπων και λίγο πιο πάνω από την επιφάνεια του νερού. Γεννούν μια φορά το χρόνο συνήθως 5 με 6 αυγά τα οποία επωάζει περίπου 21 ημέρες.  Εκτός όμως από τους καλαμιώνες προτιμά ενδιαιτήματα όπως λίμνες, κανάλια, ορυζώνες, αλυκές, έλη, βάλτους καθώς και εκβολές ποταμών.

Στη χώρα μας φτάνει τον Μάρτιο και αναχωρεί γύρω στο Σεμπτέβρη. Εξαντλημένος κατά την μετανάστευση σχηματίζει μικρά σμήνη από 5-15 άτομα. Ο πληθυσμός του είναι σχετικά μικρός, είναι αθόρυβος και είναι δύσκολο να παρατηρηθεί όταν μένει κρυμμένος στις πυκνές καλαμιές.  

Στο επόμενο φύλλο του Ιανουαρίου αναφορά θα γίνει στην πιο κοινή αφρόπαπια την πρασινοκέφαλη (Anas platyrhynchos) και στην φαλαρίδα (Fulica atra) με το σκουρόχρωμα φτέρωμα και το λευκωπό ράμφος της.