Χαρακτηρίσαμε «εύστοχο» το φυλλάδιο αυτό – που βγήκε και σε μορφή cd –  γιατί πράγματι κινείται στην σωστή κατεύθυνση: ο νομός Αχαΐας δεν έχει τα φόντα να γίνει Ρόδος, ας πούμε. Όμως πέραν της ήδη αναπτυγμένης σε τουρισμό παραλίας Αιγιαλεία, υπάρχουν πολύ μεγάλα περιθώρια για τουρισμό ειδικών ενδιαφερόντων στην –παρατημένη- ορεινή Αχαΐα, για τουρισμό μακράς τουριστικής περιόδου που απευθύνεται σε ανθρώπους που  έρχονται να «κάνουν» κάτι παρά να «αράξουν» απλά. Πρόκειται για μια σημαντική προοπτική για βιώσιμη ανάπτυξη του νομού, έξω από την παραλιακή ζώνη και αξίζει να στηριχθεί κατά τρόπο σταθερό και συστηματικό.
   Ουσιαστικά μέτρα (πληροφοριακό υλικό έντυπο και ηλεκτρονικό, ενημέρωση και στήριξη στους ντόπιους, ιδίως τους νέους, που θα ασχοληθούν επαγγελματικά, έλεγχοι ποιότητας καταλυμάτων, βελτιώσεις δρόμων και ιδίως της 111 στο ορεινό της κομμάτι που έχει πλήρως εγκαταλειφθεί) που θα στόχευαν στην προώθηση αυτού του είδους τουρισμού, θα βοηθούσαν μακροχρόνια στην ανάπτυξη των ορεινών περιοχών αλλά και την προστασία της φύσης, μια και θα γινόταν σαφές στους πάντες ότι η άθικτη φύση είναι τουριστικό κεφάλαιο.
  Εκτός από το φυλλάδιο έχουν παραχθεί ένα βιβλίο σε πολυτελή έκδοση  με τίτλο «ΑΧΑΙΑ» ένας αναλυτικός τουριστικός οδηγός (217 σελίδες) και ένα cd με τίτλο «Αχαιών πολιτεία».
   Μια παράλειψη που πρέπει να επισημάνουμε, είναι η μη ανάρτηση του υλικού (τουλάχιστον του φυλλαδίου) στην ιστοσελίδα της ΤΕΔΚ. Χρήσιμο θα ήταν να μπει και στις ιστοσελίδες των Δήμων του νομού και κάθε άλλη που έχει επισκεψιμότητα από τουρίστες.
 
 
 

Επανήλθε στην επόμενη Δευτεριάτικη συνεδρίαση στις 26 Οκτωβρίου και με την ίδια σοβαρότητα συμμετείχε στη συζήτηση. Ανέλαβε μάλιστα και την πρώτη υποχρέωση. Να γράψει ένα κείμενο για την «Εν αιθρία» ενώ παράλληλα πήρε 20 φύλλα για να τα μοιράσει στους συμμαθητές της.

Καλωσορίζουμε στην ΟΙΚΙΠΑ το νεώτερο (όνομα και πράγμα) μέλος της. Είναι η 9χρονη Σοφία Ξεριζώτη μαθήτρια της Δ΄ Δημοτικού η οποία (μαζί με τη μαμά της, Μαίρη, που τη συνόδευε) έφερε μια νότα αισιοδοξίας για το μέλλον της ΟΙΚΙΠΑ αλλά και για το μέλλον… του περιβάλλοντος.

Σοφία καλωσόρισες. Από τις 19 Οκτωβρίου η ΟΙΚΙΠΑ νοιώθει (και είναι) πιο δυνατή.

ΥΓ. Η Σοφία ήλθε και στη συνεδρίαση της Δευτέρας 2 Νοεμβρίου όπου έφερε το κείμενο που δημοσιεύουμε στη συνέχεια και επιμένει ότι θα ξανάρθει αλλά και θα ξαναγράψει για την εφημερίδα μας.

Επιμονή αυτό το παιδί!!!

Πέραν κάποιων αμφιβολιών που υπάρχουν όσον αφορά το άριστο του χειρισμού εκ μέρους της Επιτροπής του Δήμου (στην υποχρέωση παραχώρησης μέρους της έκτασης από τον ιδιοκτήτη φαίνεται πως συνυπολογίστηκε τμήμα 600 τ.μ. δρόμου, που όμως είχε –για προφανείς λόγους συμφέροντος του ιδιοκτήτη ανεπιφύλακτα παραχωρηθεί σε δημόσια χρήση από το 1982), το κύριο ζήτημα είναι η απώλεια ενός ακόμα κοινοχρήστου χώρου, αξιόλογου μεγέθους (σημαντικού δηλαδή, για την ευρύτερη περιοχή). Τόσο ΑΦΡΑΓΚΟΣ ή και τραπεζικά αναξιόπιστος έχει γίνει ο τρίτος Δήμος της χώρας, ώστε το Δημοτικό Συμβούλιο να μην μπορεί να κάνει τίποτε καλύτερο από το να εκδίδει αγγελτήρια θανάτου για τις πλατείες του; Σημειωτέον ότι στην ίδια συνεδρίαση υπήρχε κι άλλη ανάλογη περίπτωση (επανεξέταση εκεί) τροποποίησης του ρυμοτομικού λόγω δικαστικής άρσης της απαλλοτρίωσης για το Ο.Τ. 1700 στην Πατρών Κλάους στο Κουκούλι.
Αναρωτιόμαστε, κανένας τρόπος δεν υπήρχε να μπει σε προτεραιότητα το κράτημα με τα δόντια έστω, της πλατείας στο Μείλιχο; Στην εν λόγω περιοχή, φίλος μηχανικός, γνώστης του θέματος μας υπέδειξε ότι από περίπου 15 κοινόχρηστους ή κοινωφελείς χώρους σε μια περιοχή σχεδίου περί τα 300 στρέμματα 3-4 έχουν υλοποιηθεί και οι άλλοι περιμένουν την απώλεια  σαν τα πρόβατα επί σφαγήν.
Έξω απ΄ αυτό εκκρεμεί το επίσης καθοριστικό για την  ποιότητα ζωής των κατοίκων της περιοχής θέμα της υλοποίησης της οριοθέτησης του Μειλίχου, που βεβαίως –και καλώς- δεν θα σκεπαστεί, πλην όμως οι προβλεπόμενοι δρόμοι εκατέρωθεν των οχθών του, όχι μόνο δεν έχουν υλοποιηθεί αλλά σε κάποια σημεία διάφορα κτίσματα είναι σε επαφή με την κοίτη.
Έχουμε επανειλημμένα πει και γράψει ότι είναι έγκλημα κατά της ποιότητας ζωής των επομένων γενεών να τους παραδώσουμε ολόκληρες περιοχές όπως η Τερψιθέα και το Μπεγουλάκι – Κουκούλι τσιμεντουπόλεις χωρίς πλατείες γιατί τα χρήματα της απαλλοτρίωσης είτε δεν εισπράχτηκαν είτε ο δήμος ήταν στο κόκκινο.
Είναι το κυριότερο πολεοδομικό πρόβλημα της Πάτρας σήμερα, μιας πόλης που, ξεκίνησε μετά την επανάσταση το21 καλύτερα από κάθε άλλη (σχέδιο Βούλγαρη) και σήμερα οδηγείται στην πολεοδομική ασφυξία.
Ας το ξαναπούμε λοιπόν: κάθε μέσο που μπορεί να συμβάλει στη λύση του προβλήματος πρέπει ΤΩΡΑ να χρησιμοποιηθεί: τράπεζα γης , που μπορεί να προκύψει με παραχωρήσεις από το Υπ. Αμύνης ή άλλες εκτάσεις, αυστηρή εφαρμογή των διατάξεων για είσπραξη εισφορών των ωφελουμένων παρόδιων, αξιοποίηση μη αναγκαίων κτιρίων του Δήμου, δανεισμός, διάθεση των εσόδων από την ελεγχόμενη στάθμευση ακόμη και ειδικό δημοτικό τέλος αξίζει να μπει.  Χρειάζεται κινητοποίηση, χρειάζεται πανστρατιά, χρειάζεται αίσθηση προτεραιοτήτων.
Οι επόμενες γενιές δεν θα μας συγχωρήσουν ποτέ αν αντί πόλης με κοινόχρηστους χώρους ανάσες τους παραδώσουμε μια τσιμεντούπολη – νεκροταφείο πλατειών.    
    Γιώργος Κανέλλης

Στη νότια πλευρά της οδού Κανελλοπούλου, όπως διαπιστώνει όποιος περνά από εκεί είναι σε εξέλιξη εργασίες του Δήμου Πατρέων για τη διαμόρφωση πεζοδρόμου και ποδηλατοδρόμου.  Η πρόοδος όμως του έργου αυτού έχει προσκρούσει σε αιτήσεις ασφαλιστικών μέτρων ορισμένων ιδιοκτητών ακινήτων στο σημείο αυτό, οι οποίοι έχουν κτίσει σε εσφαλμένα υψόμετρα τα ακίνητά τους και θεωρούν ότι η κατασκευή του ποδηλατοδρόμου με βάση τα προβλεπόμενα υψόμετρα τους θίγει.
Ο Δήμος Πατρέων με τη συμπαράσταση τριών συλλόγων (Εξωραϊστικός Σύλλογος Βορείου Έξω Αγυιάς, Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Αρκτικού Διαμερίσματος, Οικολογική Κίνηση Πάτρας) επιδιώκει την απόρριψη των ασφαλιστικών μέτρων και την συνέχιση του έργου χωρίς καθυστερήσεις.
Η κατασκευή του ποδηλατοδρόμου από τον Δήμο Πατρέων με βάση τα  ορισμένα από το σχέδιο πόλης για το σημείο αυτό υψόμετρα οδού είναι όχι μόνο η μόνη νόμιμη λύση, αλλά και αυτή που συμβαδίζει τόσο με τον χαρακτήρα της νοτίως της Κανελλοπούλου περιοχής ως αμιγούς κατοικίας αλλά και τον χαρακτήρα της οδού ως εθνικής.
Υπογραμμίζουμε βεβαίως, ότι δεν πρέπει το έργο να έχει έναν αποσπασματικό χαρακτήρα αλλά, προοπτικά, να επεκταθεί μέσω των παράδρομων της Ηρώων Πολυτεχνείου και γενικά του παραλιακού μετώπου ώστε να φτάσει ως την Ανθείας , για να δοθεί έτσι μια ουσιαστική δυνατότητα να απολαύσουμε έναν ευρωπαϊκών χαρακτηριστικών και μεγάλης πρακτικής χρησιμότητας ποδηλατόδρομο.
   Είναι ακόμη απαραίτητο να επισημάνουμε ότι η από ετών εκπονημένη μελέτη του καθηγητή του ΕΜΠ κ. Βλαστού για ΔΙΚΤΥΟ αστικών ποδηλατοδρόμων στην Πάτρα δίνει την προοπτική που οφείλουμε να ακολουθήσουμε ως προς το ποδήλατο στην Πάτρα: την προοπτική ενός δικτύου ποδηλατοδρόμων ικανού να βάλει το ποδήλατο ως σημαντικό παράγοντα των καθημερινών μετακινήσεων στην πόλη.
                                Γ. Κ.

Οι μαθητές των περιβαλλοντικών ομάδων, στα πλαίσια των περιβαλλοντικών τους δράσεων, θα δημιουργήσουν σε πρώτη φάση τις δικές τους ζωγραφιές-σχέδια σε χαρτί, οι οποίες αφού εγκριθούν από το σύλλογο των διδασκόντων, θα γίνουν στη δεύτερη φάση τοιχογραφίες.

Οι τοιχογραφίες θα πραγματοποιηθούν από ομάδα καλλιτεχνών ειδικευμένων στα GRAFFITI, σε συνεργασία με τον υπεύθυνο καθηγητή εικαστικών του σχολείου, τους εκπαιδευτικούς και μαθητές των περιβαλλοντικών ομάδων και σε χώρους που θα προταθούν από τα συμμετέχοντα σχολεία. Αυτοί μπορεί να είναι εξωτερικοί τοίχοι, γυμναστήρια, αίθουσες εκδηλώσεων, αίθουσες μαθημάτων και δεν θα πρέπει να απαιτούν στήσιμο ειδικής σκαλωσιάς.
Η όλη διαδικασία θα βιντεοσκοπηθεί και θα γίνει ανοικτή προβολή – παρουσίαση της δράσης σε αίθουσα του Εικαστικού Εργαστηρίου της ΔΕΠΑΠ.

Τα εργαστήρια της δεύτερης φάσης,  θα πραγματοποιηθούν από την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου 2009 έως και την Παρασκευή 22 Ιανουαρίου 2010. Σε περίπτωση που ο αριθμός των σχολικών αιτήσεων υπερβεί τον προβλεπόμενο αριθμό που μπορεί να καλυφθεί από τη διοργάνωση, θα τηρηθεί αυστηρά σειρά προτεραιότητας σύμφωνα με τον αριθμό πρωτοκόλλου των αιτήσεων συμμετοχής.

Τα ΓΥΜΝΑΣΙΑ, του Δήμου Πατρέων και των όμορων Δήμων, που επιθυμούν να συμμετάσχουν στο Καρναβαλικό Εργαστήρι των Παιδιών, παρακαλούμε να συμπληρώσουν το έντυπο συμμετοχής που επισυνάπτουμε και να το καταθέσουν έως την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2009 στο ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (fax : 2610-622553 ή e-mail : envir-edu@dide.ach.sch.gr ).

   Αν επρόκειτο να υπάρξει δυνατότητα υλοποίησης των σχεδίων  θα έπρεπε να γίνει (χαριστική βεβαίως) νομοθετική ρύθμιση για τροποποίηση του  υφιστάμενου πολεοδομικού σχεδιασμού, όσον αφορά τις χρήσεις γης,  αλλά   και τροποποίηση των προβλέψεων του υπό τελική διαμόρφωση Γ.Π.Σ.

  Επιπλέον, η κατασκευή ενός εμπορικού μεγαθηρίου σε μια ήδη πυκνοδομημένη και πυκνοκατοικημένη περιοχή, χωρίς επαρκείς κοινόχρηστους χώρους, θα συνιστούσε βαρύτατη επιδείνωση των συνθηκών ζωής για τους κατοίκους της, αλλά και θα τσάκιζε την τοπική αγορά.

  Για τους λόγους αυτούς η Οικολογική Κίνηση Πάτρας συντάσσεται με την τοποθέτηση του Τ.Ε.Ε. Δυτικής Ελλάδος για το θέμα, σύμφωνα με την οποία, οι αναγκαίες παρεμβάσεις στο χώρο του σταδίου δεν μπορεί παρά κινούνται, αποκλειστικά, στο πλαίσιο:

1.    Της βελτίωσης και του εκσυγχρονισμού των αθλητικών του υποδομών και εγκαταστάσεων,
2.    Της ανάπλασης και  αισθητικής αναβάθμισης  του περιβάλλοντα τις κερκίδες μέχρι το όριο της ιδιοκτησίας χώρου, με ταυτόχρονη κατεδάφιση του αντιαισθητικού μαντρότοιχου, 
3.    Την κατασκευής κάτω από τις κερκίδες των αναγκαίων χώρων για   εμπορικές χρήσεις και λειτουργίες που επιτρέπονται από το υπό έγκριση νέο Γ.Π.Σ.

  Η ήδη πληττόμενη από τις απώλειες κοινοχρήστων χώρων περιοχή της Αγυιάς και γενικότερα η Πάτρα δεν αντέχουν παραπέρα τσιμεντοποιήσεις, και μάλιστα χώρων  χαρακτηρισμένων ως κοινωφελών.
 

 
Η πρώτη διαδρομή μιας μεσογειακής χελώνας Testudo hermanni, μέσα στις στάχτες μετά από δασική πυρκαγιά στο δάσος του Καϊάφα.

     Συχνά σε περιοχές που έχουν καεί παρατηρούνται χελώνες με έντονα σημάδια και ουλές από εγκαύματα σε όλο τους το σώμα. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις το κέλυφός τους χάνει τελείως το χαρακτήρα του καθώς και την αισθητική του. Αυτό συμβαίνει γιατί οι κατεστραμμένες κεράτινες φολίδες αποβάλλονται και μάλιστα πολύ συχνά μαζί με οστέινο εξωτερικό τμήμα του κελύφους. Αυτό στη συνέχεια αντικαθίσταται με νέο, που όμως δε μοιάζει καθόλου με το αρχικό, καθώς όλα του τα χαρακτηριστικά παρουσιάζονται αλλοιωμένα. Η αρχική διαμόρφωση της φολίδωσής του κελύφους, ακόμα και ο αριθμός των φολίδων αλλάζει. Σ’ αυτές δε διακρίνονται πια τα χαρακτηριστικά της ανάπτυξης, ενώ το χρώμα μεταβάλλεται κι αυτό και γίνεται ωχρό και συχνά χωρίς σκούρες κηλίδες.  Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις αλλοιώνεται ακόμα και το σχήμα του κελύφους, καθώς οι περιφερειακές κυρίως πλάκες παραμένουν ατροφικές. Τότε είναι συχνές και μόνιμες αναπηρίες. Όλα αυτά συμβαίνουν επειδή στις χελώνες και γενικότερα στα ερπετά, πολύ δύσκολα θεραπεύονται οι κατεστραμμένοι ιστοί. Συνήθως τους αποβάλλονται και υποκαθιστούνται με νέους που συνήθως δεν μοιάζουν με τους πρώτους.

     Όταν λοιπόν σε κάποια περιοχή παρατηρούνται συχνά τέτοιες χελώνες, τότε αυτές αποτελούν μάρτυρες της επίσκεψης της πυρκαγιάς σ’ αυτή, ακόμα και στο μακρινό παρελθόν της. Έτσι λοιπόν, ακόμα και αν ο χρόνος έχει απαλείψει τα σημάδια της πυρκαγιάς,  οι χελώνες με τη μακροζωία τους μας μεταφέρουν μέχρι σήμερα τα υπολύματα της καταστροφής. Αν πάλι γνωρίζουμε τη χρονολογία της πυρκαγιάς, ίσως τότε κατορθώσουμε να υπολογίσουμε και μέρος της ηλικίας κάποιων χελωνών της περιοχής.

     ΟΙ κρασπεδωτές χελώνες κρύβονται εύκολα σε φυσικά κοιλώματα σε πετρώδεις περιοχές όπου ζουν και μετά την πυρκαγιά κάποιες σώζονται. Όχι όμως μέσα σε δάσος.
 

Η κ. Ρίζου αναφέρθηκε στις σοβαρές επιπτώσεις της χρήσης των χημικών φυτοφαρμάκων στην υγεία των καταναλωτών και ιδιαίτερα των ίδιων των αγροτών. Τόνισε πρωτίστως την ανάγκη περιορισμού της χρήσης τους, τήρησης της δοσολογίας και ιδιαιτέρως των μέτρων ασφαλείας κατά την εφαρμογή τους (αποφυγή έκθεσης γυμνού δέρματος στο φάρμακο κατά τον ψεκασμό, αποφυγή καπνίσματος, τροφής ή πόσης υγρών και τέλος συστηματικής καθαριότητας μετά  από αυτήν). Υπενθύμισε τη γνωστή επιδημιολογική έρευνα του κ. Γκινόπουλου, γιατρού του νοσοκομείου του Αγ. Ανδρέα, η οποία, αντίθετα με ότι αναμενόταν, είχε βρεί πολύ περισσότερα κρούσματα καρκινογένεσης στους αγρότες της Αιτωλοακαρνανίας, σε ισάριθμο δείγμα αγροτών και κατοίκων του αστικού κέντρου του Αγρινίου.

  Ο κ. Δ. Βλαστός έκανε μια αναλυτική και τεκμηριωμένη παρουσίαση των επιπτώσεων των χημικών φυτοπροστατευτικών στην υγεία των αγροτών, εστιάζοντας ιδιαίτερα στο γενετικό επίπεδο. Έρευνες του ιδίου και συνεργατών του, αλλά και πλήθος ανάλογες σε διεθνές επίπεδο, έδειξαν μια ανησυχητικά μεγαλύτερη αναλογία αλλοιώσεων στο γενετικό υλικό (DNA) των αγροτών απ’ ότι σε κείνο των κατοίκων των πόλεων, που αποδίδεται στην χρήση χημικών στη γεωργία. Ανέπτυξε την έννοια της βιοσυσσώρευσης χημικών στους ιστούς των ανώτερων στην τροφική αλυσίδα οργανισμών (θηλαστικών, ψαριών) και τελικά στον άνθρωπο που κι αυτός βρίσκεται στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας.
  Η κ. Κωνσταντινίδου-Δολτσίνη παρουσίασε τα συστήματα γεωργίας με έμφαση στους διαφορετικούς χειρισμούς στα πλαίσια της Βιολογικής Γεωργίας, κυρίως στον τομέα της φυτοπροστασίας, έκανε ιστορική αναδρομή για την Βιολογική Γεωργία στην περιοχή, προχώρησε σε ανάλυση του τρόπου σκέψης του βιοκαλλιεργητή. Ακόμη παρουσίασε τις μεθόδους και τα μέσα αντιμετώπισης των προσβολών, όπως προβλέπονται από τους Κανονισμούς  834/2007 και  889/2008 για την Βιολογική Γεωργία, τα κυριότερα προβλήματα φυτοπροστασίας στην βιολογική καλλιέργεια της αμπέλου, λόγω προσβολών από παθογόνους οργανισμούς και τρόπους αντιμετώπισής τους καθώς και τις θετικές επιδράσεις της Βιολογικής Γεωργίας στην ποιότητα του περβάλλοντος και των τροφίμων.
Ο Γιώργος Κανέλλης ανέπτυξε θέσεις σχετικά με το γενικότερο πλαίσιο της σχέσης φυτοφαρμάκων και περιβάλλοντος, τονίζοντας ότι η χρήση χημικών στη γεωργία είναι μια στροφή 180 μοιρών στην θεμελιώδη αυτή δραστηριότητα του ανθρώπου, που πραγματοποιήθηκε τα τελευταία 60-70 χρόνια.  Η γη δεν είναι ατελείωτη, τόνισε,  έχει όρια και αντοχές, και τα άλλα ζωντανά είδη από τα ταπεινότερα χορτάρια και έντομα ως τα μεγάλα θηλαστικά, όχι μόνο έχουν δικαίωμα στην ζωή αλλά και η ύπαρξή τους όπως αποδεικνύει η σύγχρονη βιολογία, αλλά και πάντα γνώριζαν και σέβονταν οι απλοί κάτοικοι της υπαίθρου, είναι επωφελής και για μας.
  Χιλιάδες χρόνια άσκησης της γεωργίας από τον άνθρωπο οδήγησαν σε ένα απόθεμα γνώσεων και εμπειριών απόσταγμα του οποίου η σοφία της άσκησής της σύμφωνα με τους κανόνες της φύσης, αυτό που σήμερα ονομάσαμε, αφού το ανακαλύψαμε και πάλι, βιολογική γεωργία.
   Η πεποίθηση στην παντοδυναμία της τεχνολογίας είτε μηχανικής είτε χημικής μας οδήγησε από την σοφία σε μια αλαζονική μονομέρεια. Μια μονομέρεια που μας οδηγεί στην αγνόηση των συνεπειών της εξάντλησης των εδαφών, της απώλειας των άγριων φυτικών και ζωικών ειδών, της γρήγορης δηλητηρίασης του εδάφους και των νερών.
    Αυτό που έμεινε –ελπίζουμε- στη μνήμη όλων όσων παρακολούθησαν την ημερίδα είναι ότι, η σύνεση, η σοβαρότητα και η υπευθυνότητα απέναντι σε κινδύνους οι οποίοι, όταν αναφερόμαστε σε φυτοπροστατευτικές ουσίες, δυστυχώς δεν είναι πάντα άμεσα ορατοί, είναι πράγματι ο μόνος τρόπος για να τεθεί φρένο στην υποβάθμιση της ποιότητας του περιβάλλοντος και να εξασφαλιστεί μια καλύτερη ποιότητα ζωής, τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα υπόλοιπα έμβια όντα.
   Χρειαζόμαστε λιγότερη τεχνολογία και περισσότερη από την σοφία των περασμένων γενεών. Αξίζει τόσο για την υγεία μας όσο και για την επιβίωση των άλλων ζωντανών ειδών να καταβάλλουμε συστηματική  προσπάθεια για περιορισμό της χρήσης χημικών φυτοφαρμάκων και αντικατάστασή τους με βιολογικές και μηχανικές μεθόδους  καταπολέμησης των εχθρών των καλλιεργειών μας.

Όλοι μας έχουμε συνειδητοποιήσει την επιτακτική ανάγκη για τη  προστασία του περιβάλλοντος , η οποία στοχεύει πρωταρχικά στην υγεία, την ποιότητα της ζωής των ανθρώπων, και στην προστασία της φύσης. Σήμερα η  προσοχή μας εστιάζεται  στο μέλλον,  όπου  με  βάση την αρχή της αειφορίας , και μέσα από μέτρα   που πρέπει να ληφθούν  επιχειρούμε να  καταστήσουμε   το μέλλον  του πλανήτη μας   βιώσιμο.
Αν στη δεκαετία του ’80 γεννήθηκε η περιβαλλοντική αφύπνιση, στη δεκαετία του ’90  ανακαλύψαμε την αρχή της  αειφορίας. Έκτοτε, η οικολογική προβληματική δεν σταματά μόνο στην ανάλυση και την καταγγελία, αλλά επιχειρεί  να βρει ένα παραγωγικό-οικονομικό μοντέλο ικανό, μέσα στις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης, να ανατρέψει τις σημερινές τάσεις, να οικοδομήσει δηλαδή, ένα πιο βιώσιμο μέλλον. Βιώσιμο για ποιον; είναι το ερώτημα. Για τους αποκλεισμένους του Τρίτου Κόσμου, για τους εκτοπισμένους από το σύστημα, για τους ανέργους, για τις επόμενες γενιές, για τα οικοσυστήματα, είναι το κύριο  μέρος της απάντησης.
Η εφαρμογή της  αειφορίας  δεν είναι τίποτε άλλο από τη προστασία των  θεμελιωδών αγαθών και της ποιότητάς τους  και έχει άμεση σχέση µε τους σκοπούς και τις διαδικασίες της οικονομικής   δραστηριότητας. Γιατί η  αειφορία  δεν μπορεί και δεν πρέπει να παραμείνει ένας μακρύς κατάλογος έργων περιβαλλοντικής και κοινωνικής ανασυγκρότησης. Οφείλει να αποτελέσει σταδιακά ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα εξόδου από την οικολογική και κοινωνική κρίση, βασιζόμενο στην διεπιστημονική προσέγγιση της πολύπλοκης πραγματικότητας που βιώνουμε.
Στη Λισσαβόνα το 2000  η  Ε.Ε. όρισε   τους στρατηγικούς στόχους για την οικονομική και κοινωνική της ανασύνταξη μέχρι το 2010. Η στρατηγική της  Λισσαβόνας συμπληρώθηκε στο Γκέτεμποργκ το 2001 με την απαραίτητη  περιβαλλοντική της διάσταση, υιοθετώντας  τη Στρατηγική για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη. Η Στρατηγική της Λισσαβόνας θέτει σε πρώτη προτεραιότητα τη  “βελτίωση της ποιότητας ζωής μέσα από την αρχή της αειφορίας  για το παρόν και τις μελλοντικές γενεές. Και οι δύο αυτές  Στρατηγικές της Ε.Ε.  βάζουν σαν κεντρικό  ζήτημα την αναζήτηση κοινών τόπων  μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος , της επιχειρηματικότητας και της απασχόλησης.
Στη  Παγκόσμια Συνδιάσκεψη  Για το Πλανήτη στο Γιοχάνεσμπουργκ  (2002)  αναδείχτηκε με έμφαση ότι πίσω από την άνευ όρων υιοθέτηση της αναπτυξιακής ιδεολογίας κρύβεται η αγωνία ενός κόσμου ολόκληρου που αδυνατεί  να ελέγξει  την  ταχύτητα των αλλαγών,  πολλώ  μάλλον να τις κατευθύνει προς την επιθυμητή κατεύθυνση.
Κάθε ένας από τους πολίτες που αγωνιά  για τη  σωτηρία του περιβάλλοντος, έρχεται αργά ή γρήγορα αντιμέτωπος με μια διαδεδομένη μοιρολατρική άποψη: ότι η προστασία του περιβάλλοντος έρχεται σε αδήριτη σύγκρουση με την οικονομική ανάπτυξη. Ακόμη και από ανθρώπους ευαισθητοποιημένους και δραστήριους για τα κοινά έχουμε ακούσει να λένε: δυστυχώς, η σύγκρουση αυτή αποτελεί άλυτο δίλημμα, αναπόφευκτα θα επιφέρει καταστροφή για το περιβάλλον και για την ανθρώπινη κοινωνία.
Το πρόβλημα όμως μπαίνει σε λάθος βάση. Η οικονομική ανάπτυξη δεν ταυτίζεται κατ΄ ανάγκη με την οικονομική μεγέθυνση, ούτε με τη σπατάλη φυσικών πόρων. Εν’ κατακλείδι , δεν υφίσταται θεμελιώδης σύγκρουση μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και προστασίας του περιβάλλοντος .
Καλό είναι να διευκρινίσουμε λοιπόν το εξής: Συγχέουμε συνήθως τους όρους οικονομική «μεγέθυνση» (growth) και οικονομική «ανάπτυξη» (development), καθώς στην γλώσσα μας μεταφράζονται αδιακρίτως ως «ανάπτυξη». Όμως δεν πρόκειται βέβαια για το ίδιο πράγμα. «Μεγέθυνση» σημαίνει εξάπλωση σε νέες αγορές, νέα προϊόντα, νέες πηγές πρώτων υλών, ενώ «ανάπτυξη» μπορεί κάλλιστα να σημαίνει λελογισμένη εκμετάλλευση ή ποιοτική αναβάθμιση των υφιστάμενων. Εκεί άλλωστε βασίζεται  και η χρήση του όρου «βιώσιμη ανάπτυξη».
Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες το έχουν αντιληφθεί αυτό από καιρό και ασκούν πολιτικές βιώσιμης ανάπτυξης, μειώνοντας συνεχώς το ποσοστό παραγωγής αποβλήτων ανά προϊόν, ανακυκλώνοντας, επενδύοντας στις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας, προστατεύοντας όση άγρια φύση τους έχει απομείνει. Όχι μόνο δεν βλέπουν σύγκρουση ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά αντίθετα θεωρούν τη «βιώσιμη» ανάπτυξη ως την μόνη ελπίδα ώστε να υπάρχει οικονομική ευημερία στο μέλλον. Και όμως πρόκειται για χώρες που παράγουν τον πλούτο τους από τη βιομηχανία και όχι από τον τουρισμό, δηλαδή από τη φυσική και πολιτιστική τους κληρονομιά όπως στην Ελλάδα.

Κοινωνική οικονομία
Μέσα από αυτές τις διεργασίες προέκυψε ο όρος της  “Κοινωνικής Οικονομίας” δηλαδή  ένας  τρίτος τομέας, ο οποίος  βρίσκεται ανάμεσα στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα, γιατί περιλαμβάνει δραστηριότητες με οικονομικές μεθόδους αλλά με κοινωνικούς σκοπούς. Σ’  αυτή μπορεί να ανήκει μια μη κυβερνητική οργάνωση, μια κοινωνική επιχείρηση, μια ένωση δηλαδή ατόμων και όχι κεφαλαίων που δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως της πρόνοιας , της προστασίας περιβάλλοντος, της εμπορευματοποίησης αγροτικών προϊόντων, της πολιτισμικής η τουριστικής ανάπτυξης. Τα κέρδη που προκύπτουν  δεν κατανέμονται αλλά επανεπενδύονται στον οργανισμό.
Το σημαντικότερο που επιτυγχάνουν οι κοινωνικές αυτές μονάδες είναι οι δυνατότητες απασχόλησης μακροχρόνια ανέργων και ατόμων κοινωνικά η γεωγραφικά αποκλεισμένων καθώς και οι ευκαιρίες δραστηριοποίησης συνταξιούχων με στόχο την παράταση του ενεργού βίου.

B. “ΠΡΑΣΙΝΗ” ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

΄Ολο και περισσότερο το παρόν και το μέλλον μας θα χαρακτηρίζεται ως βιώσιμο ανάλογα µε τον βαθμό ενσωμάτωσης  της περιβαλλοντικής διάστασης στην κάθε  οικονομική δραστηριότητα. Η πιο θετική εκδοχή για αυτή την ποιότητα των οικονομικών δράσεων βρίσκεται στην ανάδειξη της ποιότητας και της προστασίας του περιβάλλοντος ως:
α)Συγκριτικού πλεονεκτήματος για την οικονομική και την κοινωνική ανάπτυξη.
β)Παράγοντα άρσης των περιφερειακών και ενδο-περιφερειακών ανισοτήτων.
Η πράσινη επιχειρηματικότητα μαζί µε το θεσμικό πλαίσιο της προστασίας του περιβάλλοντος αποτελεί την αιχμή του δόρατος για την επίτευξη αυτών των στόχων.
Η εμφάνιση της οφείλεται στην ύπαρξη και εφαρμογή περιβαλλοντικής πολιτικής (π.χ. περιβαλλοντικοί φόροι, εμπορεύσιμες άδειες ρύπανσης, όρια ρύπανσης κ.α.)    Η περιβαλλοντική πολιτική δημιουργεί δαπάνες  σε   ρυπαίνουσες   επιχειρήσεις και τις υποχρεώνει, για να ελαχιστοποιήσουν αυτές τις δαπάνες , να καταφύγουν σε ‘καθαρές τεχνολογίες’ και να εκδηλώσουν έτσι  ζήτηση για τα προϊόντα  ή τις υπηρεσίες  της  οικο-βιομηχανίας.
Η πράσινη επιχειρηματικότητα είναι μια αναδυόμενη μορφή οικονομικής δραστηριότητας, που εστιάζεται σε δύο βασικές ανάγκες των σύγχρονων πολιτών και κοινωνιών, στην ποιότητα της ζωής και στην απαίτηση για τη διατήρηση και την ήπια αξιοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος.
“Πράσινη Επιχειρηματικότητα” μπορούν να ασκήσουν φυσικά πρόσωπα με αυτοαπασχόληση, η σταδιοδρομία   ως ελεύθεροι επαγγελματίες ή με τη  δημιουργία μικρών ή μεγάλων επιχειρήσεων.
"Πράσινοι επιχειρηματίες" μπορούν δυνητικά να είναι οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι Συνεταιρισμοί, τα Ανώτατα Πανεπιστημιακά και Τεχνολογικά Ιδρύματα οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις ΜΚΟ και, φυσικά, οι ιδιώτες.
Για  να  κατανοήσουμε  τους νέους αυτούς όρους  αξίζει να  δούμε τα στάδια που περιλαμβάνει ο  οικονομικός κύκλος της βιωσιμότητας:
1. Βιώσιμη απασχόληση
2. Βιώσιμο εισόδημα
3. Βιώσιμη κατανάλωση
4. Βιώσιμη επιχειρηματικότητα &  βιώσιμη επιχείρηση
5. Βιώσιμη παραγωγή, όπου η έννοια της βιώσιμης παραγωγής αναφέρεται κυρίως στους περιβαλλοντικούς όρους εφόσον η βιώσιμη επιχειρηματικότητα καλύπτει τους οικονομικούς όρους.
6. Βιώσιμη κοινωνία που προϋποθέτει βιώσιμα δίκτυα κοινής ωφέλειας και όχι µόνο
7. Βιώσιμη φύση που αυτό σημαίνει ειδική προσαρμογή & στρατηγική που να διατηρεί την αειφορία της φύσης και να μην την προσαρμόζει απόλυτα στις ανάγκες του ανθρώπου .

Όλα αυτά συνθέτουν τον  οικονομικό κύκλο της βιώσιμης ανάπτυξης.  Εδώ  αναδεικνύονται  οι  δύο   μεγάλες  οικονομικές  προκαταλήψεις  της  οικονομίας για τη φύση / περιβάλλον.

1.Το περιβάλλον και η προστασία του είναι οικονομικά ανώφελα.
2. δεν προσφέρονται νέες θέσεις εργασίας.
Η πραγματικότητα όμως διαφέρει. Η  βιομηχανία της ανακύκλωσης κατέχει την τέταρτη θέση στον κόσμο ενώ ακόμη στον τοµέα του τουρισμού το μερίδιο του περιβάλλοντος συνεχώς αυξάνει και επίσης ο τοµέας του περιβάλλοντος έχει σημαντικό μερίδιο πλέον και στην βιομηχανία και σε όλες τις παραγωγικές δραστηριότητες. Τέλος μόνο στον τοµέα της κοινωνικής οικονομίας ο αριθμός των θέσεων εργασίας έχει ακέραια ποσοστά στην απασχόληση στις αναπτυγμένες  χώρες.
Αυτές οι οικονομικές αξίες του περιβάλλοντος υποβαθμίζονται όταν ζητάμε µε τυχοδιωκτικό τρόπο το άμεσο και προσωπικό όφελος σε βραχυχρόνια κλίμακα και ξεχνάμε πως εμείς οι ίδιοι είμαστε δικαιούχοι υγείας, δικαιούχοι αισθητικών απολαύσεων από τη φύση, δικαιούχοι ευζωίας αλλά και ακόμα εκτιθέμεθα στις εξωτερικές επιβαρύνσεις και στον οικονομικό τοµέα άλλων που σκέφτονται και δρουν µε αντίστοιχο τρόπο. Η παρεξήγηση αίρεται αν προσεγγίσουμε  μέσα από την ζωή µας ξανά τη φύση. Η φύση δεν είναι «αγαθό» για µας, αν δεν είμαστε σε επαφή μαζί της και δεν την απολαµβάνουµε.
Η πράσινη επιχειρηματικότητα αποτελεί έναν  επιχειρηματικό  κλάδο µε  μεγάλη ευρύτητα πεδίου. Ο κλάδος αυτός στηρίζεται:
1)Σε µία νέα ζήτηση προϊόντων και υπηρεσιών, που είναι και η γενεσιουργός του αιτία. Αυτή η ζήτηση µπορεί να είναι τόσο η ατομική ζήτηση του καταναλωτή όσο και η κοινωνική ζήτηση για ένα νέο φάσμα προϊόντων και υπηρεσιών.
2)Σε ένα  καινοτόμο σχεδιασμό και
3)Σε µιά  ανασυγκρότηση της οικονομίας στο σύνολό της απέναντι στη φύση, στην κοινωνία και στον άνθρωπο.
Τα νέα αυτά προϊόντα και υπηρεσίες καλούνται να επιτελέσουν δυο σημαντικές αποστολές: αφ’ ενός µεν να βοηθήσουν στην προσαρμογή της οικονομίας στη φύση και την κοινωνική ανάπτυξη, αφ’ ετέρου δε να καλύψουν την ανάγκη των καταναλωτών για µια άλλη ποιότητα ζωής που έρχεται µετά  το  κεκτηµένο  της  ευημερίας των αναπτυγμένων οικονομιών.
Αυτές οι δυο ανάγκες έχουν και κοινό τόπο αλλά και µια διαφοροποίηση µεταξύ τους. Το σίγουρο όμως είναι ότι έχουν κοινή προοπτική για την εκπλήρωσή τους.
Η πράσινη επιχειρηματικότητα είναι ένας  τοµέας, στον οποίο  µπορούµε  να  δούµε να ενεργοποιούνται:
Α.-Οι αυτοδιοικήσεις πρώτου και δεύτερου βαθμού, οι ομάδες παραγωγών, οι συνεταιρισμοί και οι οργανώσεις των καταναλωτών, διαμορφώνοντας έτσι ένα πλαίσιο προσφερόµενων προϊόντων και υπηρεσιών. Αυτό το πλαίσιο έχει θέση και µια  νέα  εµπορευµατική  σχέση και δυναμική, που διαμορφώνει µια καινούργια αγορά.

Β.-Επίσης τα πανεπιστήμια, οι µη κυβερνητικές οργανώσεις αλλά και οι συναφείς εταιρείες  που δραστηριοποιούνται στον τοµέα της πράσινης επιχειρηματικότητας, διάφορους ερευνητικούς τομείς κ.α.

Γ.-Σε ορισμένους άλλους τομείς ενεργοποιούνται οι κυβερνητικές οργανώσεις (μόνες τους ή σε εταιρικά σχήματα), οι διαχειριστικοί φορείς των προστατευόµενων περιοχών και ακόμη και το ίδιο το κράτος. Το κράτος διαθέτει ένα βραχίονα πράσινης επιχειρηματικότητας, που λειτουργεί σαν µια δραστηριότητα η οποία  μορφώνει µια οικονομία κλίμακας και έναν στρατηγικό  σχεδιασμό για τη βιώσιμη ανάπτυξη.
∆.-Το πιο κρίσιμο όμως σημείο για την πράσινη επιχειρηματικότητα, η πιο κρίσιμη δυναμική διαμορφώνεται και θα διαμορφωθεί σε καθαρά ιδιωτικοοικονομική κατεύθυνση. Αυτό συμβαίνει επειδή είναι ένας τοµέας πρόκλησης για νέους επιχειρηματίες, για τις γυναίκες, καθώς για αυτές αποτελεί ένα προνομιακό πεδίο για έξοδο στις δραστηριότητες ήπιας παραγωγής, ή για υφιστάµενες  επιχειρήσεις και για νέα εταιρικά σχήματα. Αυτή η πρόκληση αναδεικνύεται στην αναζήτηση παραγωγή νέων προϊόντων και στον προσδιορισμό και κάλυψη μιας νέας καταναλωτικής ζήτησης, που θα µπορεί να εκπληρώνει τους όρους της βιώσιμης ανάπτυξης.

Πού ασκείται η πράσινη επιχειρηματικότητα
1)Στις  προστατευόµενες  περιοχές
Η πράσινη επιχειρηματικότητα είναι ένας προνομιακός και καθοριστικός κλάδος οικονομικής δραστηριότητας για τη βιωσιμότητα των προστατευόµενων περιοχών.
Στις προστατευόµενες περιοχές η πράσινη επιχειρηματικότητα έρχεται να αναδείξει ένα συγκριτικό µειονέκτηµα εντατικής ανάπτυξης – λόγω ειδικών περιορισμών που υφίσταται στις περιοχές αυτές- σε συγκριτικό πλεονέκτημα  μίας άλλης κατεύθυνσης της ανάπτυξης.
Έτσι στις προστατευόµενες περιοχές διαμορφώνεται εκείνη η δυναμική που αποτελεί τον πιλότο και την καινοτομία για την οικοανάπτυξη, για τον πυρήνα αυτού του  μοντέλου ανάπτυξης, που πρέπει να εξαπλωθεί όλο και πιο πολύ κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα.
Οι περιοχές αυτές διακρίνονται από την έμφαση στην ποιότητα της βιώσιμης ανάπτυξης. Αν και ο πυρήνας της προστατευόµενης περιοχής αποτελεί κατά κανόνα  ένα πεδίο αποκλεισμού της επιχειρηματικότητας, ωστόσο το τµήµα της προστατευόµενης περιοχής που τον περιβάλλει είναι αυτό στο οποίο κυρίως θα ασκηθούν οι νέες αυτές επιχειρηματικές δράσεις µε τη συγκεκριμένη ποιότητα. Παρόμοιες δράσεις θα ασκούνται και στην ευρύτερη περιοχή που περιβάλλει το σύνολο της προστατευόµενης περιοχής.
Επομένως η εσωτερική  ζωνοποίηση των περιοχών Νatura (δηλ. ο διαχωρισμός τους σε ζώνες),  όπως διαφαίνεται στα Σ∆  (Σχέδια διαχείρισης) και τις ΕΠΜ (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες), προσδιορίζει και διαφοροποιεί και τις επιτρεπόμενες οικονομικές δραστηριότητες ανάλογα µε τον επιδιωκόμενο βαθμό προστασίας για κάθε ζώνη.
2)Σε  µη  προστατευόµενες περιοχές
Αυτές  μπορεί να είναι είτε η ευρύτερη περιοχή που περιβάλλει µια προστατευόµενη  περιοχή είτε µια άλλη περιοχή που να  μην έχει καμιά  σχέση µε µια  προστατευόµενη. Οι περιοχές αυτές διακρίνονται από µια ζήτηση για µια νέα ποιότητα ζωής που συνδέεται µε την προστασία του περιβάλλοντος και της φύσης και γι’ αυτό στοχεύει στην ισορροπία ανάμεσα σε αυτήν και τον άνθρωπο.
Πλήθος πολιτικών, για το νερό, την ενέργεια, τον καταναλωτή, τα απορρίµµατα κ.ά. συνοδεύονται από την ανάπτυξη  μίας ανάλογης πράσινης επιχειρηματικότητας χωρίς γεωγραφικά όρια. Ωστόσο στις προστατευόµενες περιοχές η ανάγκη και οι ευκαιρίες για  Π.Ε.  αποκτάει  μεγαλύτερη έμφαση.
Οι δραστηριότητες των πράσινων επιχειρήσεων μπορούν να καλύπτουν όλους τους τομείς της οικονομίας :
•    Πρωτογενή (βιολογικά προϊόντα, βιοποικιλότητα)
•    Δευτερογενή (Τρόφιμα, Χειροτεχνία, Ανακύκλωση)
•    Τριτογενή (εμπόριο πράσινων προϊόντων)
•    Τεταρτογενή (επικοινωνία, προβολή, πιστοποίηση)
Μαζί με τα πλεονεκτήματα όμως πρέπει να σημειώσουμε και κάποια  μειονεκτήματα που συνοδεύουν ένα πράσινο εγχείρημα και που συνήθως είναι το υψηλό κόστος προϊόντων και υπηρεσιών. Στην Ελλάδα ειδικά υπάρχουν και πρόσθετα εμπόδια: Ελλιπείς υποδομές, ανενεργό θεσμικό πλαίσιο, κοινωνικές αγκυλώσεις κ.α.
Αν δεν  υπάρχει σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο για άσκηση περιβαλλοντικής πολιτικής είναι πολύ δύσκολο  να εμφανισθούν η  να διατηρηθούν πράσινες οικονομίες. Η πράσινη οικονομία μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά οφέλη τόσο σε κοινωνικό όσο και σε ιδιωτικό επίπεδο και να συμβάλει σημαντικά στην επίτευξη της αειφορίας. Η εμφάνιση , διατήρηση και ανάπτυξη της όμως δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε αυτόματη .Η δημιουργία και διατήρηση πρασίνων οικονομιών θα πρέπει να αποτελεί ένα βασικό στόχο των σύγχρονων κοινωνιών.
Η εμπειρία του 3ου ΚΠΣ καθώς και ο Σχεδιασμός του ΕΣΠΑ , εξασφαλίζει  τη τεχνογνωσία  και τους πόρους  για την ανάπτυξη αυτού του κλάδου  και στη χώρα μας. Μια πλειάδα Προγραμμάτων και Κ.Π  υποστήριξε  και υποστηρίζει  την ανάπτυξη  των πράσινων επιχειρήσεων.
Όλα σχεδόν τα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενσωματώνουν την πράσινη συνιστώσα στα επί μέρους μέτρα και δράσεις τους.

Ενδεικτικά προγράμματα χρηματοδότησης πράσινων επιχειρήσεων
• Επιχειρησιακό απασχόλησης -κατάρτισης
  – Κατάρτιση ανέργων (περιβάλλον- πολιτισμός)
  – Πράσινη αυτοαπασχόληση
• Leader Plus
  – Αγροτουρισμός
  – Αξιοποίηση φυσικών πόρων
  • URBAN
   – Προστασία – ανάπλαση αστικών περιοχών
• EQUAL
  – Ισότητα – Ίσες ευκαιρίες στην απασχόληση
  – Περιβαλλοντικές δράσεις
• ΙΝΤEREG IV
  – Διασυνοριακή συνεργασία
• Π.Ε.Π. Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα
  – Άμβλυνση περιφερειακών ανισοτήτων
  – Περιβαλλοντική διάσταση
• ΕΠ.ΑΝ. (Ανταγωνιστικότητα) για Υπ. Ανάπτυξης
  – Ενεργειακή αειφορία
  – Α.Π.Ε., Εξοικονόμηση, Τ/Θ, Φ/Α, βιομάζα, κτίρια
• LIFE +
  – Φύση
  – Περιβάλλον
• EΤΕΡΠΣ (Εθνικό)
• Επιμέρους προγράμματα ανά Υπουργείο π.χ. ΕΠΕΑΕΚ του Υπ. Παιδείας
•  Προγράμματα προστασίας Περιβάλλοντος και Π.Ε
• Πρόγραμμα Δράσης για τις Περιβαλλοντικές Τεχνολογίες (ETAP)
• Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας (ΕΤΑ)
• Χρηματοδοτικό Μέσο Προσανατολισμού της Αλιείας (ΧΜΠΑ)
• Στρατηγικές εταιρικής κοινωνικής ευθύνης (ΕΚΕ)
• Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ)
• Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (EKT)
• Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ)