Εισηγήσεις – Οικολογική Κίνηση Πάτρας

Γεώργιος Παπαβασιλείου

oikipa.admin — Wed, 14 Nov 2007 12:00:13 +0000

19ο Συνέδριο ΠΑΝΔΟΙΚΟ
Κέρκυρα 5-7 Οκτωβρίου 2007
Δημοτικό Θέατρο Κέρκυρας
«Κλιματικές Αλλαγές. Τοπικές Προτάσεις και Λύσεις»
Συνδιοργανωτής: Κ.Ε.Δ.Κ.Ε.

«ΟΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΣ ΣΤΙΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ»

Γεώργιος Παπαβασιλείου
Πρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ

«Το περιβάλλον είναι το σπίτι μας», συνηθίζουμε να λέμε. Ένα σπίτι όμως, το οποίο ο άνθρωπος με τις δραστηριότητές του κάθε άλλο παρά ευπρεπισμένο διατηρεί. Η ανθρώπινη δραστηριότητα ανέκαθεν επηρέαζε το περιβάλλον. Από τη στιγμή που ο άνθρωπος ξεχέρσωσε το πρώτο κομμάτι γης για να το καλλιεργήσει, από τη στιγμή που διαδόθηκε η χρήση φωτιάς, από τη στιγμή που άρχισε η εκμετάλλευση πηγών ενέργειας και για πολλούς αιώνες, η φύση κατάφερνε να απορροφά τις συνέπειες των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, να επανορθώνει σε σημαντικό βαθμό τις αρνητικές επιδράσεις. Ωστόσο, η βιομηχανική επανάσταση και τα συνακόλουθά της, η αύξηση του πληθυσμού, η αλλαγή του τρόπου ζωής, η επικράτηση της κατανάλωσης, η αλόγιστη εκμετάλλευση φυσικών πόρων, ανέτρεψαν άρδην την ισορροπία αιώνων.
Ο άνθρωπος είναι ένα από τα πολυπληθή αλληλεπιδρώντα στοιχεία των οικοσυστημάτων. Έχει αποκτήσει την ικανότητα να επιφέρει μεγάλες μεταβολές στα οικοσυστήματα, όχι όμως και να ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο. Έτσι, βρίσκεται συχνά σε αδυναμία να τα διαχειριστεί με επιτυχία και να τα προστατεύσει από τις ανεπιθύμητες παρενέργειες των δραστηριοτήτων του. Η Διακυβερνητική Επιτροπή του ΟΗΕ για τη μελέτη των παγκόσμιων κλιματικών αλλαγών δεν αφήνει πλέον καμιά αμφιβολία. Στο κείμενο που έδωσε στη δημοσιότητα αποδίδει στον άνθρωπο την ολοκληρωτική ευθύνη για τις κλιματικές αλλαγές, κάτι που είχε αποφύγει πριν από μερικά χρόνια. «Η φύση εκδικείται», συνηθίζουμε να λέμε, περιγράφοντας τις καταστροφικές επιπτώσεις όλων αυτών των δραστηριοτήτων. Η φύση δεν εκδικείται, απλά δεν αντέχει άλλο, έχουν ξεπεραστεί τα όρια επανορθωτικής δράσης στις καταστροφικές ανθρώπινες ενέργειες.
Η αύξηση της γεωργικής και κτηνοτροφικής παραγωγής απασχόλησε την ανθρωπότητα από τα πρώτα σχεδόν χρόνια της ύπαρξής της. 6 εκατομμύρια εκτάρια καλλιεργήσιμης γης χάνονται κάθε χρόνο, ενώ 21 εκατομμύρια εκτάρια καλλιεργήσιμης γης υποβαθμίζονται, κάθε χρόνο, ως προς την παραγωγικότητά τους.
Μέσα από διαδοχικές διασταυρώσεις ο άνθρωπος, στο πέρασμα των αιώνων, προσπάθησε να προβλέψει το αποτέλεσμα και να εντείνει ή να μεγεθύνει την εμφάνιση χαρακτηριστικών οι οποίοι θα έκαναν τα προϊόντα πιο ελκυστικά στην αγορά. Η έλευση της “πράσινης επανάστασης” προκάλεσε, μέσα σε λίγες δεκαετίες, την εκτεταμένη καλλιέργεια ποικιλιών οι οποίες ικανοποιούσαν τα χαρακτηριστικά που θα έκαναν τα προϊόντα επιθυμητά. Ταυτόχρονα όμως προκάλεσε τον παραγκωνισμό και τη μείωση των χρησιμοποιούμενων ιθαγενών ποικιλιών. Η μείωση αυτή, με τη σειρά της, προκάλεσε τη μείωση της ανθεκτικότητας των ποικιλιών σε ασθένειες, περιβαλλοντικές πιέσεις κλπ.
Η λύση που προτάθηκε και εφαρμόσθηκε από αυτούς που ευαγγελίζονταν την πράσινη επανάσταση ήταν η εκτεταμένη χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων. Καθώς οι παθογόνοι οργανισμοί αναπτύσσουν την ανθεκτικότητά τους, η κατάσταση αντιμετωπίζεται με την χρήση μεγαλύτερης ποσότητας και πιο “αποτελεσματικών” φυτοφαρμάκων. Περίπου 5 εκατομμύρια τόνοι φυτοφαρμάκων, με γνωστές και άγνωστες βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στα φυτά, τα ζώα και τον άνθρωπο, παράγονται και διασπείρονται στο περιβάλλον και την τροφική αλυσίδα.
Η εκπομπή αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου από τη γεωργία ανέρχεται σε 8,7% των συνολικών εκπομπών. Τα κυριότερα αέρια είναι:
α) εκπομπές N2O (υποξείδιο του αζώτου) από εδάφη, οφειλόμενες κυρίως στη λίπανση με αζωτούχα λιπάσματα και από τη διαχείριση της κόπρου. Το αέριο αυτό είναι γνωστό πως είναι πάνω από 200 φορές δραστικότερο του διοξειδίου του άνθρακα, στην απορρόφηση της υπέρυθρης ακτινοβολίας που συνεισφέρει σημαντικά φαινόμενο του θερμοκηπίου, που θεωρείται υπεύθυνο για την παγκόσμια αύξηση των επιπέδων θερμοκρασίας
β) εκπομπές CH4 (μεθάνιο) από εντερικές ζυμώσεις των ζώων και από τη διαχείριση της κόπρου, οι οποίες συνεισφέρουν στο 29,3% των συνολικών εκπομπών υποξειδίου του αζώτου, ευθυνόμενος για το 70,7% περίπου των συνολικών εκπομπών το 2004
Πρόκειται για μια εκτεταμένη ρύπανση και «λίπανση» του περιβάλλοντος, που μοιάζουν με ανεξέλεγκτο πείραμα μεγάλης κλίμακας.
Οι αγροτικές δραστηριότητες ευθύνονται εξ άλλου σε μεγάλο βαθμό για τη συνεχιζόμενη αποδάσωση τροπικών περιοχών. Τα δάση που απομένουν σήμερα καταλαμβάνουν περίπου το 57% της έκτασης των δασών πριν την εμφάνιση του ανθρώπου. Μόνο το 20% των πρωτογενών δασών δεν έχουν υποβαθμιστεί. Η καταστροφή των δασών με την αποψίλωση και την καύση τους (τα τελευταία 5 χρόνια χάθηκαν 37 εκατομμύρια εκτάρια δάσους σε παγκόσμιο επίπεδο) δεν συντελεί μόνο στην αύξηση των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα. Έχει και σαν αποτέλεσμα την φυσική μείωση της απορρόφησής του, διότι υπολογίζεται ότι η παγκόσμια δασική βλάστηση απορροφά το 40% των παγκόσμιων εκπομπών του.
Είναι πλέον από όλους αποδεκτό ότι η γεωργία, η κτηνοτροφία και οι συναφείς δραστηριότητες του πρωτογενούς τομέα επιφέρουν σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον, οι οποίες είχαν ανέκαθεν υποτιμηθεί. Το 15% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που συμβάλλουν στο φαινόμενο των κλιματικών αλλαγών προέρχονται άμεσα και έμμεσα-με την παραγωγή CO2 από την βιομηχανία των φυτοφαρμάκων και των λιπασμάτων- από τη γεωργία.
Σαν αποτέλεσμα η εντατικοποίηση της γεωργίας προκάλεσε την αποστράγγιση υγροτόπων, την εξάντληση υδατικών πόρων, την υποβάθμιση εδαφών , την υφαλμύρωση υπόγειων νερών, την εξαφάνιση πολλών ειδών χλωρίδας και πανίδας. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο χάνονται δεκάδες χιλιάδες είδη. Η βιοποικιλότητα, προϊόν εξέλιξης χιλιάδων ετών, μειώνεται με ανεξέλεγκτους ρυθμούς προκαλώντας μη αντιστρεπτά αποτελέσματα.
Το προφανές αδιέξοδο είναι γνωστό και αποδεκτό από όλους τους εμπλεκόμενους ή καθ’ ύλη αρμόδιους. Γενικά, έχει αποδειχθεί ότι η χρήση προηγμένων τεχνολογιών, κατάλληλων νομοθετικών ρυθμίσεων και τιμολογιακών μέτρων, καθώς και η προώθηση διεθνών συμβάσεων και συμφωνιών, μπορούν να καταλήξουν σε σημαντική εξοικονόμηση φυσικών πόρων και βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος.
Οι τεχνολογικές προοπτικές μείωσης των κλιματολογικών επιπτώσεων είναι μεγάλες και συνίστανται κυρίως στην υποκατάσταση των αγροχημικών προϊόντων, στην ορθολογική διαχείριση του νερού, στη διαφύλαξη της ποιότητας του εδάφους, στον περιορισμό της παραγόμενης ρύπανσης και γενικότερα στη χρήση τρόπων φιλικότερων προς το περιβάλλον για την ενίσχυση της αγροτικής παραγωγής.
Το μελλοντικό αγρόκτημα αυτού του αιώνα θα βασίζεται πιθανώς σε επιλεγμένες ανθεκτικές ποικιλίες φυτών, έξυπνα αυτόματα συστήματα για άρδευση και λίπανση, εξοικονόμηση ενέργειας και νερού, πολύ μειωμένη χρήση αγροχημικών, οργανική λίπανση, βιολογική καταπολέμηση παρασίτων, επαναχρησιμοποίηση αποβλήτων, αξιοποίηση μετεωρολογικών μετρήσεων και προβλέψεων κλ.π. Η ολοκληρωμένη γεωργία του μέλλοντος θα συνδυάζει παλιές δοκιμασμένες μεθόδους και υψηλή τεχνολογία.
Πολλά μπορούν να επιτευχθούν με τη χρήση βιοτεχνολογίας και ειδικότερα με την αξιοποίηση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών, οι οποίοι θα χρειάζονται λιγότερο νερό, θα ανθίστανται στα παράσιτα χωρίς τη χρήση φυτοφαρμάκων, θα απορροφούν άζωτο από τον αέρα κλ.π. Ωστόσο, η προοπτική αυτή προκαλεί διεθνώς τις έντονες ανησυχίες επιστημόνων και περιβαλλοντικών οργανώσεων, λόγω των κινδύνων που εγκυμονεί η ενδεχόμενη απελευθέρωση στο περιβάλλον τέτοιων προικισμένων οργανισμών. Το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο έχει πάρει αρνητική θέση όσο αφορά την χρήση αυτών των οργανισμών στην Γεωργία αφού πιστεύουμε ότι οι μέχρι τώρα μελέτες δεν παρέχουν εγγυήσεις για την υγεία των ανθρώπων που θα καταναλώσουν τα τρόφιμα που παράγονται με τη χρήση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών.
Για την αντιμετώπιση των σημερινών αλλά και των μελλοντικών περιβαλλοντικών προκλήσεων απαιτείται επείγουσα δράση σε πολιτικό και διαχειριστικό επίπεδο. Θα πρέπει να εξεταστεί ένα πακέτο συνεκτικών και αποτελεσματικών πολιτικών όπως εκείνες:
1) της αυξημένης σημασίας των περιβαλλοντικών παραμέτρων ώστε:
(α) να γίνει η ευρωπαϊκή γεωργία πραγματικά πολυλειτουργική στο σύνολο της επικράτειας της ΕΕ δίνοντας μεγαλύτερη αξία στο περιβάλλον και ειδικότερα στη διάβρωση των εδαφών, την ερημοποίηση, την υπερθέρμανση, την ξηρασία, τη μόλυνση των υδάτων, τις φυσικές καταστροφές κ.α.,
(β) να εφαρμοστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο η στρατηγική και η οδηγία για την προστασία του εδάφους ώστε να υποκινηθεί η υλοποίηση νέων πιο αποδοτικών μεθόδων παραγωγής όσον αφορά τις ενδιάμεσες καταναλώσεις και τα πάγια στοιχεία που θα εξασφαλίζουν καλύτερη προστασία του εδάφους, της ατμόσφαιρας, των υδάτων και των άλλων φυσικών πόρων,
(γ) να αξιοποιηθεί το σύνολο της βιομάζας και ιδιαίτερα των αποβλήτων, ενώ θα πρέπει να εξετασθεί με μεγάλη προσοχή η παραγωγή βιοαιθανόλης από αγροτικά προϊόντα, καθώς αυτό μπορεί να σημαίνει εντατικοποίηση των εκμεταλλεύσεων και προώθηση των ΓΤΟ,
(δ) να ενισχυθεί η θεματική στρατηγική για την αειφόρο χρήση των φυτοφάρμακων και να προωθηθούν ειδικά μέτρα προστασίας των υπέργειων και υπόγειων υδάτων ώστε να υπάρχει συνοχή μεταξύ των πολιτικών αυτών,
(ε) να ενισχυθεί το πρόγραμμα Natura 2000 προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης μέτρων που ανατρέπουν την επιβάρυνση του περιβάλλοντος και των δασικών εκτάσεων,
(στ) να κατοχυρωθεί η εκπαίδευση των αγροτών αλλά και όσων ενδιαφέρονται για μια "πράσινη γεωργία" αλλά και για περιβαλλοντικά ζητήματα, ώστε να δημιουργηθούν μελλοντικά και μόνιμες κοινωνικές συμμαχίες,
(ζ) να ελεγχθεί η μόλυνση των λυμάτων από τοξικές ουσίες που χρησιμοποιούνται από τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις και τις κατοικίες
(η) να αποτραπεί η αστικοποίηση της γεωργικής γης
2) της δυνατότητας επέκτασης του πεδίου εφαρμογής του κοινοτικού μηχανισμού εμπορίας εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στη χρήση γης και τη δασοκομία, αλλά και για τη χρηματοδότησή της μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, ώστε να ενισχυθεί ο φιλοπεριβαλλοντικός προσανατολισμός των επενδύσεων•
3) της ενίσχυσης μέτρων τα οποία προβλέπουν γεωργικές πρακτικές φιλικές προς το περιβάλλον καθώς και δασικές επενδύσεις. Το δημοσιονομικό πακέτο 2007-2013 προβλέπει πιο στοχοθετημένες δράσεις που σχετίζονται με τη χρήση γης, προτεραιότητα που θα πρέπει να αποτελεί το 25% της δαπάνης των ΚΜ για την αγροτική ανάπτυξη•
4) της ενίσχυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την παραγωγή γεωργικών προϊόντων και για την ενεργειακή στήριξη της υπαίθρου ώστε να υλοποιηθεί η στρατηγική για μία αειφόρο ανάπτυξη των περιφερειών της Ευρώπης•
Θα πρέπει να συνεχισθούν οι προσπάθειες για μία συνολική διεθνή προσέγγιση στη διαχείριση των φυτοφαρμάκων και των λιπασμάτων, προκειμένου να βοηθηθούν οι αναπτυσσόμενες χώρες στην ανάληψη μέτρων που θα μειώνουν τους κινδύνους που προέρχονται από αυτά.
Η εφαρµογή από το Τµήµα Γεωργίας του Σχεδίου Δράσης για τις ευαίσθητες από τη νιτρορύπανση περιοχές αποτελεί µεγάλης σηµασίας δραστηριότητα και αποσκοπεί κατά κύριο λόγο στον περιορισµό της νιτρορύπανσης η οποία προκαλείται από τις διάφορες γεωργοκτηνοτροφικές δραστηριότητες.
Η προστασία των νερών και του περιβάλλοντος από τη µόλυνση (νιτρορύπανση) αποτελεί υποχρέωση όλων µας, σύµφωνα µε τoν Περί Ελέγχου της ρύπανσης των νερών Νόµο (106(Ι)/2002).
Για το σκοπό αυτό έχουν καθοριστεί οι ευαίσθητες από νιτρορύπανση περιοχές, εντός των οποίων τα υπόγεια νερά έχουν µολυνθεί ή ενδέχεται να υποστούν µόλυνση η οποία προέρχεται από διάφορες γεωργοκτηνοτροφικές δραστηριότητες. Κατά συνέπεια όσοι αξιοποιούν γεωργική γη, η οποία βρίσκεται εντός περιοχής που χαρακτηρίζεται ως ευαίσθητη από τη νιτρορύπανση, είναι υποχρεωµένοι να συµµορφώνονται µε τις σχετικές πρόνοιες του Σχεδίου Δράσης που περιλαμβάνει οδηγίες σχετικά με την χρήση των λιπασµάτων ανάλογα την καλλιέργεια, την αποθήκευση και την διακίνησή τους, την χρήση και την αποθήκευση των κτηνοτροφικών αποβλήτων των κτηνοτροφικών εγκαταστάσεων.
Ταυτόχρονα, γνωρίζοντας ότι η αποψίλωση στις αναπτυσσόμενες χώρες αντιπροσωπεύει το 20% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, στα πλαίσια μιας παγκόσμιας συμφωνίας θα πρέπει να δοθεί βάρος στην προστασία της βιοποικιλότητας και της αειφόρου ανάπτυξης, αξιοποιώντας όλες τις Διεθνείς Συμβάσεις όπως αυτή των Ηνωμένων Εθνών για την Αλλαγή του Κλίματος (UN FCC), τη Σύμβαση για τη Βιολογική Ποικιλότητα (CBC) και τη Σύμβαση για την Απερήμωση (CCD).
Επίσης, η προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας απαιτεί και στον γεωργικό τομέα μία κοινή διεθνή χρηματοδότηση, χωρίς αυτή φυσικά να δημιουργεί νέες επιβαρύνσεις και χρέη στον Τρίτο Κόσμο.
Δεν θα πρέπει παραλειφθεί η ανάγκη βελτίωσης της πολιτικής πληροφόρησης της ΚΑΠ ώστε να λάβει το χαρακτήρα μιας ουσιαστικής επικοινωνιακής πολιτικής. Βρισκόμαστε πλέον μακριά από τον αρχικό στόχο, ο οποίος περιοριζόταν στην ενημέρωση των πολιτών και ιδιαίτερα των γεωργών για την τελευταία αναθεώρησή της, δηλαδή σε ένα πεπερασμένο και εσωστρεφές επικοινωνιακό μοντέλο πομπού – δέκτη. Οι παρούσες συνθήκες, με την εμπλοκή όλο και μεγαλύτερης μερίδας πολιτών και κοινωνικών εταίρων στα ζητήματα που αφορούν τη γεωργία, τη διατροφή, το περιβάλλον και την ενέργεια, καθιστούν αναγκαία την κατάστρωση μιας πολιτικής η οποία να βασίζεται σε ένα νέο δικτυακό επικοινωνιακό μοντέλο συνεχούς ροής της πληροφορίας μεταξύ των θεσμών, των εμπλεκόμενων φορέων και των πολιτών.
Η Ελλάδα σε αυτές τις αλλαγές δεν μπορεί να μένει αμέτοχη και σιωπηλή διότι αν και έχουν εξασφαλιστεί οι πόροι για την ΚΑΠ, αλλά και οι εισροές των αγροτικών πόρων για την ελληνική γεωργία μέχρι το 2013, θα πρέπει να προετοιμαστεί για τις νέες πολιτικές και να τις προσαρμόσει στο δικό μας εθνικό μοντέλο ανάπτυξης της υπαίθρου.
Η Ε.Ε. πρέπει να είναι ο πρωτοπόρος στη διαμόρφωση μιας οικουμενικής γεωργίας που θα ενταχθεί σε μια παγκόσμια συμφωνία για την μελλοντική στρατηγική της προστασίας του κλίματος.
Απαιτείται λοιπόν ένας γνήσιος και ανοικτός διάλογος που θα μας οδηγήσει σε συνεκτικές πολιτικές επιλογές για μία βιώσιμη, ανταγωνιστική και πολυλειτουργική ευρωπαϊκή και εθνική γεωργία. Μία γεωργία που θα προσανατολίζεται στην αειφορία χωρίς όμως να παραμεληθεί η παραγωγικότητά και ανταγωνιστικότητά της
Σ’ αυτή την προοπτική, οι γεωτεχνικοί παίζουν ένα σημαντικό ρόλο, αποκαλύπτοντας τις δυνατότητες του αγροτικού χώρου για ειδική ανάπτυξη και προς αυτή την κατεύθυνση θα πρέπει να κινηθεί και να διαδραματίσει ρόλο και το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο.

Κώστας Βολιώτης

oikipa.admin — Wed, 14 Nov 2007 11:59:18 +0000

«Ο Ρόλος των ΜΚΟ και των Συλλογικών Φορέων για την Αντιμετώπιση των Κλιματικών Αλλαγών»

Κώστας Βολιώτης
Μέλος της Επταμελούς Γραμματείας του ΠΑΝΔΟΙΚΟ

Α) Στοιχεία για τις κλιματικές αλλαγές:

Ξεκινάω με ένα ερώτημα:
«Είναι οι κλιματικές αλλαγές μια πραγματικότητα;»
Εδώ δεν χωρούν απόψεις γενικόλογες και κοινότοπες, όπως: «Δεν έχουμε βροχές», «Δεν ήταν χειμώνας αυτός» κλπ., που ακούγονται πολλές φορές από τους πολίτες.
Δυστυχώς για τον πλανήτη μας, υπάρχουν πλέον επιστημονικές απόψεις και πορίσματα που τεκμηριώνουν ότι οι κλιματικές αλλαγές είναι ήδη μια πραγματικότητα:
1) Η πιο σημαντική και τεκμηριωμένη άποψη είναι η έκθεση του Διακυβερνητικού Πάνελ για τις Κλιματικές Αλλαγές, που έγινε στο Παρίσι το Φεβρουάριο του 2007. Σύμφωνα με την έκθεση αυτή: «ο άνθρωπος ευθύνεται κατά το μεγαλύτερο μέρος για τις κλιματικές αλλαγές». Αυτό είναι και λογικό, μια που επί αιώνες τώρα, αν όχι χιλιετηρίδες, δεν είχαμε σημαντικές κλιματικές αλλαγές και όλα άρχισαν με την πληθυσμιακή έκρηξη και μετά τη βιομηχανική επανάσταση.
2) Η διατάραξη του κλίματος προέρχεται από την αύξηση του παραγόμενου CO2 στην ατμόσφαιρα, από την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων για τις μεταφορές και την ενέργεια και άλλες μικρότερης σημασίας αιτίες.
3) Το World Resources Institute αναφέρει ότι: «οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν προσθέσει στην ατμόσφαιρα 2,3 τρισεκατομμύρια τόνους CO2 τα τελευταία 200 χρόνια»!
4) Συνολικά, η συγκέντρωση του CO2 στην ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί κατά 31% από το 1750, δηλαδή από τη Βιομηχανική Επανάσταση!
5) Οι εκπομπές του διοξειδίου του άνθρακα είναι πλέον περίπου 12 φορές υψηλότερες σε σχέση με το 1900, καθώς οι ανθρώπινες κοινωνίες ανά την υφήλιο καίνε αυξημένες ποσότητες γαιάνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου για την παραγωγή ενέργειας.
6) Σήμερα, η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα είναι η υψηλότερη που έχει παρατηρηθεί τα τελευταία 420.000 χρόνια, με τα χειρότερα σενάρια να προβλέπουν διπλασιασμό της συγκέντρωσης αυτής έως το 2045.
7) Το 2005 μαζί με το 1998, ήταν οι πιο θερμές χρονιές που έχουν καταγραφεί ποτέ. Θα περιμένουμε βέβαια τα στοιχεία για το 2007.
8) Τα 10 θερμότερα χρόνια που έχουν καταγραφεί παγκοσμίως από το 1856, παρατηρήθηκαν τα τελευταία 15 χρόνια!
9) Τέλος η Διακυβερνητική Επιτροπή για την αλλαγή του κλίματος προβλέπει αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας μεταξύ 1,4°C και 5,8°C, έως το τέλος του αιώνα!

Β) Επιπτώσεις από τις κλιματικές αλλαγές
Εξαιτίας των κλιματικών αλλαγών που βιώνουμε, διαπιστώνονται τα εξής:
1) Η υποχώρηση των παγετώνων και το λιώσιμο των πάγων. Αγγίζει τα όρια του γελοίου η προσπάθεια διεκδίκησης εδαφών και των φυσικών πόρων τους, στις περιοχές που αποκαλύπτονται από τους πάγους!
2) Τα ακραία καιρικά φαινόμενα (έντονες βροχοπτώσεις, τυφώνες, καύσωνες) με οικονομικές επιπτώσεις που έχουν καταγραφεί και προβλεφθεί από τη γνωστή έκθεση Στερν.
3) Οι πλημμύρες, που επιφέρουν μεγάλες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις.
4) Η έντονη ξηρασία η οποία δημιουργεί εφιαλτικές συνθήκες σε ορισμένες χώρες της Αφρικής, και όχι μόνο, ώστε να διατυπώνονται πλέον σοβαρά σενάρια για προβλήματα από τους οικολογικούς μετανάστες.

Πρέπει να δράσουμε ΤΩΡΑ και είναι ανάγκη να το κάνουμε!

Σύμφωνα με έρευνες του PEW Κέντρου Κλιματικών Αλλαγών οι κυριότεροι παράγοντες διαμόρφωσης περιβαλλοντικής πολιτικής στις ΗΠΑ είναι οι Επιχειρήσεις, οι ΜΚΟ και οι διάφοροι Συλλογικοί Φορείς, η Κοινή Γνώμη και τα ΜΜΕ.
Καλό θα ήταν να μπορέσουν, και στη Ελλάδα, να παίξουν τον ίδιο καθοριστικό ρόλο οι ΜΚΟ, αλλά και οι Συλλογικοί Φορείς.

Σταχυολογώντας από τα site των διαφόρων φορέων τις θέσεις και τη δράση τους για το θέμα των κλιματικών αλλαγών διαπιστώνουμε τα εξής:

Γ) Συλλογικοί Φορείς

ΓΣΕΕ

• Η μόνη αναφορά στο φαινόμενο γίνεται απλά με τίτλους σε κάποια δελτία τύπου.

ΚΕΔΚΕ
• Είναι συνδιοργανωτής του παρόντος 19ου Συνεδρίου του ΠΑΝΔΟΙΚΟ.
• Περιλαμβάνει ειδική θεματική ενότητα «Περιβάλλον» με παραπομπές σε σχετικά γεγονότα.
• Περιλαμβάνει ομιλίες Προέδρου σε θέματα που άπτονται του περιβάλλοντος.
• Έχει συμμετοχή σε συνέδρια, ημερίδες, συναντήσεις, εκδηλώσεις με θέματα σχετικά με τις συνέπειες των κλιματικών αλλαγών, π.χ. «Ο ρόλος της Τ.Α. στην αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών και φυσικών καταστροφών», Θεσ/κη, 27-29/11/1999, «Φυσικό περιβάλλον και παρεμβάσεις της Τ.Α.», Ξάνθη, 12/04/1997.

ΤΕΕ
• Έχει συμμετοχή σε ημερίδες με τίτλους: «Οικονομικά όργανα περιβαλλοντικής πολιτικής στο χώρο της ενέργειας», «Αναγκαίες δράσεις για την προστασία του περιβάλλοντος στην Ελλάδα», «Κλιματικές αλλαγές, το φαινόμενο του θερμοκηπίου και Εναλλακτικές Μορφές Ενέργειας».
• Διαθέτει Τομέα Περιβάλλοντος, Οικολογίας και Αειφόρου Ανάπτυξης με δραστηριότητες. Υπάρχει σχετική συνεργασία με τη Διοικούσα Επιτροπή, τον πρόεδρο του ΤΕΕ, το Γραφείο Περιβάλλοντος, τη Μόνιμη Επιτροπή Περιβάλλοντος και των Ειδικών Επιστημονικών Επιτροπών.

Δ) Μη Κυβερνητικές Περιβαλλοντικές Οργανώσεις (ΜΚΠΟ)

GREENPEACE
Έχει πλούσια δραστηριότητα για το θέμα των κλιματικών αλλαγών:
• Συμμετέχει σε εκστρατεία με το όνομα «Κλιματικές Αλλαγές», όπου υπάρχει περιγραφή του φαινομένου, στόχοι της οργάνωσης, λύσεις που προτείνει, τρόποι συμμετοχής για καταστολή του φαινομένου από τους πολίτες.
• Υπάρχει διαρκής ενημέρωση επί του θέματος.
• Διαθέτει forum συζητήσεως με θέμα “stop climate change”.
• Υπάρχει αναφορά άρθρων στο φαινόμενο σε διεθνή και εθνική κλίμακα.
• Συνέταξε ερωτηματολόγιο 10 ερωτήσεων προς τα κόμματα, στις πρόσφατες εκλογές, για τις κλιματικές αλλαγές.

WWF Ελλάς
• Συμμετέχει σε εκστρατεία με το όνομα «Το κλίμα είναι στο χέρι σου», στην οποία υπάρχει περιγραφή του φαινομένου, αίτια, συνέπειες, λύσεις που προτείνει, τρόποι συμμετοχής για αντιμετώπιση του φαινομένου από τους πολίτες, φωτογραφικό υλικό, σημαντικές συμβουλές.
• Υπάρχουν συμβουλές σε επιχειρήσεις για αντιμετώπιση του φαινομένου στο πλαίσιο της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης και όχι μόνο.
• Δημοσιεύει δηλώσεις προσωπικοτήτων για το φαινόμενο.
• Υπάρχει εκπαιδευτικό υλικό και σχετικά προγράμματα.
• Έχει εκδώσει δελτία τύπου σχετικά με κλιματικές αλλαγές.
• Υπάρχει επίσημη τοποθέτηση της οργάνωσης στο συγκεκριμένο θέμα.
• Διαθέτει ηλεκτρονικά παιχνίδια με σχετική θεματολογία.

Mom (Εταιρεία Προστασίας της Φώκιας)
• Η μοναδική αναφορά που υπάρχει είναι σε γενικής φύσεως περ/κά θέματα, στις πληροφορίες που παρέχει στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για μαθητές.

Μεσόγειος SOS
• Διαθέτει άρθρα σχετικά με τις κλιματικές αλλαγές και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
• Συμμετέχει σε διεθνή, περιφερειακά και εθνικά δίκτυα με ΜΚΟ, Τ.Α. και ερευνητικά κέντρα για την προώθηση πρωτοβουλιών για το κλίμα.

Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης
• Έχει εκδώσει δελτία τύπου σχετικά με το φαινόμενο του θερμοκηπίου.
• Στο τεύχος 117 του περιοδικού τους «Η Φύση», υπάρχουν άρθρα με τίτλο «Αλλαγή του κλίματος, Ε.Ε. και Ελλάδα» και «Υπερθέρμανση του πλανήτη» και τα δύο από τον Μ. Απέργη.

Ελληνική Εταιρία για την Προστασία του Περιβάλλοντος και της Πολιτιστικής Κληρονομιάς
• Έχει εκδώσει άρθρα : «Συμμετοχή πολιτών στην προστασία περ/ντος» και «Διακοπές, αναψυχή και προστασία περιβάλλοντος».
• Πραγματοποίησε Συνέδριο με τίτλο: «Χρήση οικονομικών εργαλείων για την προστασία του περιβάλλοντος».

ΠΑΝΔΟΙΚΟ
Εκτός από το παρόν Συνέδριο, που ελπίζουμε ότι θα βάλει ένα λιθαράκι στον αγώνα των υγειών δυνάμεων της ανθρωπότητας για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών, το Πανελλήνιο Δίκτυο Οικολογικών Οργανώσεων (ΠΑΝΔΟΙΚΟ), με τη διάχυση που έχει με τις οργανώσεις του σε όλη την Ελλάδα (74), σε κάθε ευκαιρία, ενημερώνει τους πολίτες για το ζήτημα αυτό. Για παράδειγμα στις 2 Νοεμβρίου 2006, μετά την έκθεση Στερν, με Δελτίο Τύπου, έκανε αναφορά στο ρόλο των ΗΠΑ, την ανάγκη αφύπνισης των πολιτών, την καθυστέρηση στην ανάπτυξη των ΑΠΕ στη χώρα μας, την ανάγκη απεξάρτησής της από το πετρέλαιο και την ανάγκη εγκατάλειψης των σχεδίων για νέες μονάδες παραγωγής ενέργειας με λιγνίτη και γαιάνθρακα. Ολόκληρη η Επταμελής Γραμματεία του ΠΑΝΔΟΙΚΟ έλαβε μέρος σε κινητοποίηση των κατοίκων των Αντικύρων για την αποτροπή εγκατάστασης νέων τέτοιων μονάδων στην περιοχή αυτή. Επίσης παραβρέθηκε πρόσφατα σε Συνεδρίαση του Νομαρχιακού Συμβουλίου Βοιωτίας, όπου έγινε συζήτηση για τις νέες ρυπογόνες μονάδες στην περιοχή.
Εκπρόσωπος του ΠΑΝΔΟΙΚΟ συμμετείχε στην Παγκόσμια Διάσκεψη για το κλίμα στο Γιοχάνεσμπουργκ. Επίσης οι θέσεις του ΠΑΝΔΟΙΚΟ για τις κλιματικές αλλαγές προβάλλονται μέσα από συνεργασίες με αντίστοιχες Μεσογειακές Οργανώσεις και το Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος, του οποίου το ΠΑΝΔΟΙΚΟ είναι μέλος και το οποίο είναι σύμβουλος και συνεργάτης της Κομισιόν.

Ε) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Τελειώνοντας πρέπει να τονίσουμε την ανάγκη και την αξία που έχει η διαμόρφωση της κοινής γνώμης για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών στον πλανήτη. Για το ζήτημα αυτό πρέπει να εργαστούμε όλοι: Κυβέρνηση, κόμματα, ΜΚΟ, κοινωνικοί και συλλογικοί φορείς.

Το χρέος αυτό το έχουμε απέναντι στους εαυτούς μας, τους πολίτες και τις μέλλουσες γενεές.

Παναγιώτης Βλάχος

oikipa.admin — Wed, 14 Nov 2007 11:58:21 +0000

«Εθνικοί και Τοπικοί Δείκτες για τις Κλιματικές Αλλαγές»

Παναγιώτης Βλάχος
Οικονομολόγος, στέλεχος της Στατιστικής Υπηρεσίας

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ

Εισαγωγή

          Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η μεταβολή των συνθηκών οι οποίες     προσδιορίζουν   τα βασικά πλέον δεδομένα του κλίματος αποτελεί τη βασικότερη                                  παράμετρο του περιβαλλοντικού ζητήματος.
Μια σειρά μεταβολών οι οποίες επιβεβαιώνουν την κλιματική αλλαγή και είναι πολλές φορές τον τελευταίο καιρό το πρώτο θέμα των δελτίων ειδήσεων ή αποτελούν το αντικείμενο συνεδρίων που διοργανώνουν ακόμη και διεθνείς οργανισμοί είναι εν συντομία.
   Η μείωση του στρώματος των πάγων στους πόλους, τα ακραία καιρικά φαινόμενα , η άνοδος της στάθμης των θαλασσών , η τάση ανόδου της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη και η απότομη μεταβολή της η οποία οφείλετε στην αντίστοιχη επιδείνωση των συνθηκών του φαινομένου του θερμοκηπίου με τη συνεχή έκλυση των αερίων που το επιβαρύνουν.
    Με την παρούσα εισήγηση θα προσπαθήσω να τονίσω τη σημασία των Δεικτών ως στατιστικών μέτρων για την κλιματική αλλαγή . Για να γίνει αυτό κατανοητό πρέπει να διευκρινισθούν δύο βασικά πράγματα.

     Α) Τι εννοούμε με τον όρο κλίμα και ποιοι παράγοντες το προσδιορίζουν.

Β) Τι είναι οι στατιστικές και οι δείκτες μέσω των οποίων καταγράφονται οι κλιματικές μεταβολές.

Επίσης στην παρούσα εισήγηση παρουσιάζετε ο ρόλος του φαινομένου του θερμοκηπίου οι βασικές αιτίες προέλευσής του και η συμβολή του στην κλιματική μεταβολή ακόμη τονίζετε η πολυπλοκότητα των διεργασιών του κλίματος σε τοπικό επίπεδο και οι δυσκολίες κατάρτισης ενός συστήματος δεικτών ακριβούς καταγραφής των μεταβολών αυτών.

Πειραιάς 1 Οκτωβρίου 2007

Δρ Χριστίνα Θεοχάρη

oikipa.admin — Wed, 14 Nov 2007 11:57:09 +0000

19ο Συνέδριο ΠΑΝΔΟΙΚΟ
«Κλιματικές Αλλαγές. Τοπικές προτάσεις και λύσεις»

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΕΕ

Η σύγχρονη τεχνολογία και η επιστήμη για την αντιμετώπιση των Κλιματικών Αλλαγών

Δρ Χριστίνα Θεοχάρη
Επιμελήτρια της Μόνιμης Επιτροπής Οικολογίας και Περιβάλλοντος

Η σύγχρονη τεχνολογία και η επιστήμη για την αντιμετώπιση των Κλιματικών Αλλαγών
Το 19ο Συνέδριο του ΠΑΝΔΟΙΚΟ, όπως απορρέει από τον τίτλο του προσπαθεί να συναρθρώσει ένα παγκόσμιο πρόβλημα με το «δέον γενέσθα»ι σε τοπικό επίπεδο στο πλαίσιο της ρήσης «σκέψου παγκόσμια – δράσε τοπικά». Και αν σε παγκόσμιο επίπεδο διαμορφώνονται οι γενικές πολιτικές είναι η εφαρμογή αυτών των πολιτικών σε εθνική, περιφερειακή και τοπική κλίμακα, εκείνη που μπορεί να φέρει απτά αποτελέσματα και ουσιαστική συμβολή στην αντιμετώπιση της πλανητικής πρόκλησης των κλιματικών αλλαγών με όλα όσα αυτές συνεπάγονται.
Συνακόλουθα όσο περισσότερο αναπτύξουμε την δράση μας σε επίπεδο τοπικών κοινωνιών, επαγγελματικών ομάδων, επιστημονικής κοινότητας, ερευνητικής κοινότητας, οικολογικών οργανώσεων και όσο πιο συνεκτικά βρούμε τις ατραπούς για την εμπέδωση κοινών πρακτικών και δράσεων, τόσο περισσότερο θα μπορέσουμε να είμαστε αποτελεσματικοί στο μεγάλο στοίχημα που έχουμε μπροστά μας σε σχέση με το κλίμα και την επαπειλούμενη κατάρρευσή του.
Επιστήμη, έρευνα, τεχνολογία
Για την χάραξη της πολιτικής για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, έχει πρωταρχική σημασία η ύπαρξη αδιάσειστων επιστημονικών δεδομένων. Παρόλο που σημειώθηκε σημαντική πρόοδος στην κατανόηση του κλιματικού συστήματος της γης, εξακολουθούν να υπάρχουν αβεβαιότητες, ιδίως όσον αφορά στην ακρίβεια και στη διεξοδικότητα των προβλέψεων για τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, καθώς και το κόστος και τα οφέλη των μέτρων προσαρμογής για βραχύτερους χρονικούς ορίζοντες, επί παραδείγματι, έως το 2020-2030. Για τον λόγο αυτό απαιτείται η προώθηση μιας ολοκληρωμένης διακλαδικής και ολιστικής προσέγγισης, σε συνδυασμό με την εσωτερίκευση του περιβαλλοντικού κόστους της υποβάθμισης των φυσικών και βιολογικών συστημάτων. Η πολυπλοκότητα αλληλοσυνδεόμενων παραγόντων που δεν είναι δυνατόν να αναλυθούν μεμονωμένα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο έρευνας.
Εργαλεία και τομείς δράσης
Το 6ο Πρόγραμμα δράσης για το Περιβάλλον, το 7ο Πρόγραμμα Πλαίσιο για την Έρευνα (2007-2013), το οποίο δίνει ιδιαίτερο βάρος στην αλλαγή του κλίματος και ειδικότερα στις ικανότητες πρόβλεψης, στη μοντελοποίηση και στις στρατηγικές προσαρμογής αλλά και το Πρόγραμμα Δράσης για τις Τεχνολογίες Περιβάλλοντος (ETAP) είναι βασικά εργαλεία από τα οποία απορρέουν πολιτικές και πρακτικές. Θέματα στα οποία θα πρέπει να υπάρξει πρόοδος στο επόμενο διάστημα και τα οποία αφορούν κάθε κράτος μέλος της Ε.Ε. και επομένως και την χώρα μας είναι:
 Η ανάπτυξη γενικών και ολοκληρωμένων μεθοδολογιών για την εκτίμηση των επιπτώσεων και της κάθε είδους τρωτότητας και για τη διαμόρφωση αποτελεσματικών – ως προς το κόστος – μέτρων προσαρμογής παράλληλα με την ανάλυση του κοινωνικοοικονομικού κόστους και οφέλους. Η χρήση δεικτών για τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας των αποκρίσεων είναι επιβεβλημένη, ενώ απαιτείται και η βελτίωση της εκτίμησης των κινδύνων, των επιπτώσεων και της σχέσης κόστους – οφέλους των μέτρων αντιμετώπισης και προσαρμογής, σε σχέση με ένα σενάριο «αδράνειας».
 Η βελτίωση των προβλέψεων για τις επιπτώσεις σε περιφερειακή ή τοπική κλίμακα, συμπεριλαμβανομένων των πιθανών επιπτώσεων στα ύδατα (λειψυδρία), στην ενέργεια (μείωση της ψυκτικής ικανότητας στις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, επιπτώσεις στην παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας, αύξηση της ζήτησης κλιματισμού των κτηρίων), στις υποδομές των μεταφορών, στις βιομηχανίες και τις επιχειρήσεις, στον σχεδιασμό χρήσεων γης, στη γεωργία και στην υγεία του ανθρώπου (επανεμφάνιση ασθενειών).
 Η αποσαφήνιση των αναμενόμενων επιπτώσεων της αλλαγής του κλίματος και της καταστροφής της στιβάδας του όζοντος στα οικοσυστήματα και αναζήτηση τρόπων βελτίωσης της προσαρμοστικότητάς τους. Εκτίμηση, στο πλαίσιο αυτό, των κλιματικών επιπτώσεων στη βιόσφαιρα, στα υδάτινα οικοσυστήματα, καθώς και της επίδρασης των μεθόδων αγρο-οικολογικής διαχείρισης και εντοπισμός των ενδιαιτημάτων, ειδών και φυσικών πόρων που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο.
 Η διαμόρφωση πλήρων σειρών δεδομένων και μοντέλων μακροπρόθεσμης ισχύος και υψηλής διακριτικής ικανότητας. Βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των δικτύων πληροφοριών.
 Η βελτίωση της πρόσβασης στα υπάρχοντα δεδομένα και ενσωμάτωση σημαντικών για τους σκοπούς της προσαρμογής δεδομένων στα συστήματα INSPIRE (Υποδομή Χωρικών Πληροφοριών στην Ευρώπη), SEIS (Κοινόχρηστο Σύστημα Περιβαλλοντικών Πληροφοριών) και GMES (Παγκόσμια Παρακολούθηση του Περιβάλλοντος και της Ασφάλειας), και στο πλαίσιο αυτό, ουσιαστική βελτίωση της επιτόπιας παρακολούθησης των ποιοτικών και ποσοτικών πτυχών των φυσικών πόρων, της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημικών υπηρεσιών.
 Η ενθάρρυνση της χρήσης των υφιστάμενων συστημάτων πληροφοριών όπως του Ευρωπαϊκού Συστήματος Προειδοποίησης σε Περίπτωση Πλημμυρών, του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφόρησης για τις Πυρκαγιές των Δασών, του Κέντρου Παρακολούθησης και Ενημέρωσης (MIC) για πολιτική προστασία και του Συστήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόβλεψη της Απόδοσης των Καλλιεργειών και μεγιστοποίηση του δυναμικού τους μέσω της σύνδεσής τους, επί παραδείγματι, με κατάλληλη ευρωπαϊκή υποδομή μετεωρολογικών δεδομένων και στοχοθετημένα προγράμματα παρακολούθησης. Βελτίωση των – χρήσιμων για τη χάραξη πολιτικής – πληροφοριών που παρέχουν τα ευρωπαϊκά κέντρα δεδομένων όσον αφορά την ποιότητα του αέρα, τους φυσικούς πόρους, την υγεία του ανθρώπου, τα προϊόντα και τα απόβλητα, υιοθετώντας προσέγγιση με βάση τον κύκλο ζωής.
 Η τακτική σύνταξη και υποβολή αρμοδίως (στο εθνικό Κοινοβούλιο, στους αρμόδιους Ευρωπαϊκούς φορείς, EPA), επικαιροποιημένων ανακεφαλαιωτικών εκθέσεων σχετικά με τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος, την προσαρμογή και την τρωτότητα, βασιζομένων, μεταξύ άλλων, στα αποτελέσματα των ερευνών που διεξάγονται σε εθνικό επίπεδο.
 Η στήριξη, σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα, της έρευνας με αντικείμενο την προσαρμογή των επιχειρήσεων, των υπηρεσιών και της βιομηχανίας. Δρομολόγηση ερευνών για την ανάπτυξη τεχνολογιών και προϊόντων που θα συμβάλουν στην προσαρμογή, ούτως ώστε να τονωθεί η καινοτομία σε διάφορους τομείς (π.χ. γεωργία, δασοκομία, ύδατα, ενέργεια, κατασκευές, αλιεία, υδατοκαλλιέργειες).
 Η δρομολόγηση μελετών (πανευρωπαϊκών και εθνικών) με αντικείμενο τα τρέχοντα και τα μελλοντικά σχέδια των παράκτιων περιοχών για την ενίσχυση της προστασίας των ακτών.
 Η βελτίωση των γνώσεων σχετικά με την ροή και διαθεσιμότητα των πόρων (ευρωπαϊκών και εθνικών).
 Η προώθηση της συνεργασίας, των συμπράξεων και της συγκρότησης δικτύων με την επιστημονική κοινότητα των κρατών μελών και των χωρών που δεν είναι μέλη της ΕΕ, και ειδικότερα των αναπτυσσόμενων χωρών, των γειτονικών χωρών και των σημαντικότερων εταίρων και ανταλλαγή ερευνητικών αποτελεσμάτων, κλιματικών μοντέλων και άλλων μεθοδολογικών εργαλείων.
 Η υποστήριξη των επαγγελματιών, παρέχοντάς τους κατευθύνσεις σχετικά με τις υπάρχουσες επιστημονικές γνώσεις και τα μέτρα προσαρμογής, τις επιλογές και τις αναλύσεις της σχέσης κόστους-οφέλους των εν λόγω επιλογών. Διευκόλυνση της μετάδοσης των γνώσεων από την ερευνητική κοινότητα στους επαγγελματίες.
 Οι σύγχρονες τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνίας, καθώς και οι μελλοντικές εξελίξεις τους θα αποτελέσουν εργαλείο πρωταρχικής σημασίας για την υποστήριξη της διαδικασίας προσαρμογής, παρέχοντας κατάλληλες, ευέλικτες και ταχύτατες αποκρίσεις στις απαιτήσεις της προσαρμογής, για την παρακολούθηση, επί παραδείγματι, των περιβαλλοντικών μεταβολών, την πρόληψη και την εκτίμηση των κινδύνων και για τη διαχείριση κρίσεων.

Κάθε ένας από τους τομείς που προαναφέρθηκαν απαιτεί επιστημονική, τεχνολογική και επαγγελματική προετοιμασία και ετοιμότητα προκειμένου να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε. Αυτό σημαίνει επικαιροποίηση των προγραμμάτων σπουδών των συναφών τομέων, διαδικασίες κατάρτισης του ανθρώπινου δυναμικού, επαρκή στελέχωση του δημοσίου τομέα, δραστηριοποίηση του ιδιωτικού τομέα.
Είναι μια κοσμογονία που διεμβολίζει την αδράνεια, την στασιμότητα και ενίοτε την ευκαιριακή αντιμετώπιση των προβλημάτων, όταν αυτά έχουν φθάσει στο απροχώρητο, γεγονός που μας πηγαίνει πίσω σε σχέση με τις υποχρεώσεις και τις δεσμεύσεις που έχουμε αναλάβει και πρέπει να ανταποκριθούμε ως χώρα.

M. Σανταμουρης

oikipa.admin — Wed, 14 Nov 2007 11:56:15 +0000

Ολοκληρωμένα Συστήματα Εξοικονόμησης Ενέργειας στον κτιριακό τομέα

M. Σανταμουρης
Ομαδα Φυσικης Κτιριακου Περιβαλλοντος,
Τμημα Φυσικης,
Πανεπιστημιο Αθηνας

To κειμενο αυτο αποτελει περιληψη σχετικου αρθρου που εχει γραφει για λογαριαμο της Ελληνικης Εταιρειας.

Εισαγωγή
Οι κατασκευές αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 50% του παγκοσμιου επενδυτικού κεφαλαίου. Απασχολούν περισσότερους από 111 εκατ. εργαζόμενους που αντιστοιχει σχεδόν στο 7% της συνολικής απασχόλησης και στο 28% της παγκόσμιας βιομηχανικής απασχόλησης.
Ο τομέας των κτιριων ειναι υπευθυνος για σχεδόν το 40% της ενεργειακής κατανάλωσης στην Ευρώπη ενω η απόλυτη ενεργειακή του κατανάλωση αυξάνεται διαρκώς. Παρόλο που η Ε.Ε. έχει υπογράψει το Πρωτοκολλο του Κιότο και έχει θέσει σε εφαρμογή πολύ σαφή νομοθετικά πλαίσια, με στοχο την μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης, η ζήτηση ενεργειας αυξάνετε διαρκώς. Παράλληλα, πολύ σημαντικά προβλήματα ποιότητας του εσωτερικού περιβάλλοντος και κοινωνικής ανισότητας που σχετίζονται με την προμηθεια και χρηση της ενέργειας, τονίζουν την ανάγκη νέων προτεραιοτήτων και πολιτικών στον κατασκευαστικό τομέα.
Το παρον κειμενο έχει ως σκοπό να παρουσιάσει την υπαρχουσα πραγματικοτητα σχετικά με την ενεργειακή κατανάλωση και την περιβαλλοντική ποιότητα στον κατασκευαστικό τομέα καθως και να διερευνησει τις κύριες αιτίες που συμβάλλουν στην πραγματική αύξηση της ενεργειακης ζητησης. Τέλος, προτείνεται μια δεσμη μέτρων που μπορεί να συμβάλλει στην βελτίωση της περιβαλλοντικής ποιότητας στο κτιριακό περιβάλλον καθως και στη μείωση της ενεργειακής ζήτησης.
Ενεργειακή Κατανάλωση στην Ευρώπη
Η ενεργειακή κατανάλωση του κτιριακόυ τομέα, ( υπηρεσίες και νοικοκυριά), στις 25 χώρες της Ε.Ε. πλησιάζει τα 472 Gtoe, (δεδομένα 2004), ενω η αντίστοιχη κατανάλωση των 15 αρχικών χωρών είναι σχεδόν 412 GToe.
Κατά την περίοδο, 1999-2004 η ενεργειακή ζήτηση παρουσίασε αυξητική τάση τόσο για τις 15 όσο και για τις 25 χώρες. Η μέση ετήσια αύξηση της κατανάλωσης ήταν κοντά στο 1,8%. Σχεδόν όλες οι χώρες της Ε.Ε., εκτός από το Βέλγιο και τη Σουηδία ,παρουσίασαν αύξηση της ενεργειακής κατανάλωσης.
Οι χώρες της Νότιας Ευρώπης παρουσίασαν την μεγαλύτερη αυξήση ενεργειακης καταναλωσης. Στην Ισπανία και στην Ελλάδα η ενεργειακή ζήτηση στις υπηρεσίες και τα νοικοκυριά αυξήθηκε κατά 26%, (περίοδος 1999-2004), ενω η αντίστοιχη αύξηση στην Πορτογαλία ήταν κοντά στο 21%. Παραλληλα,, την ίδια περίοδο η Γαλλία και η Ιταλία παρουσίασαν αύξηση 10 και 6% αντιστοιχα.
Η αύξηση της ενεργειακής ζήτησης στη Νότια Ευρώπη είναι το σύνθετο αποτέλεσμα συγκεκριμενων κοινωνικών, οικονομικών, πολιτικών και τεχνικών προβληματων σχετιζόμενων αμεσα με την οικονομική ανάπτυξη των χωρών, την ραγδαία διείσδυση των κλιματιστικών, την ανεπαρκή τεχνικη νομοθεσία καθως και την θερμική υποβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος. Όι παράγοντες αυτοι θα συζητηθούν στα παρακάτω κεφάλαια.
Η Αύξηση του Βιοτικού Επιπέδου
Ως αποτέλεσμα της οικονομικής ανάπτυξης στην Ευρώπη και πιο συγκεκριμένα στον Νότο, το μεγεθος της κατοικιας ανά οικογένεια αυξάνεται διαρκώς, οπως επίσης αυξάνεται και ο κτιριακος χώρος που αντιστοιχεί σε κάθε άτομο.
Η αύξηση του χώρου διαβιωσης ανά άτομο έχει ως άμεσο αποτέλεσμα στην ενεργειακή κατανάλωση των κτιρίων, καθώς ειναι σαφες οτι θα πρεπει να θερμανθεί ή να ψυχθεί περισσότερος χώρος ανά άτομο. Οπως δε διαπιστωνεται οι χώρες του Νότου απέχουν ακομα αρκετά από τα προτυπα των Βόρειων Ευρωπαϊκων κρατων και επομένως ειναι λογικο να αναμενεται περαιτερω αυξηση του χωρου διαβιωσης ανα ατομο και αρα μεγαλυτερη αυξηση της ενεργειακης καταναλωσης τουλάχιστον για τους παραπάνω κοινωνικούς και οικονομικούς λόγους.
Ραγδαία Διείσδυση Των Συστηματων Κλιματισμού
Η αγορά των κλιματιστικών συσκευων επεκτείνετε διαρκώς. Κατα το 1998 οι συνολικές ετήσιες πωλήσεις κλιματιστικών άγγιξαν τις 35188000 μονάδες, ενώ αυξήθηκαν σε 41874000 το 2000 και σε 44614000 το 2002, με πρόβλεψη περι 52287000 μονάδες το 2006.
Στην Ευρώπη, τα περισσότερα συστήματα κλιματισμού, σχεδόν το 74% του συνολικού αριθμού, είναι εγκατεστημένα στις Νότιες Χώρες, Η Ιταλία παρουσιαζει τον υψηλότερο αριθμό εγκατεστημένων μονάδων (29%), ενώ τα συστήματα split που είναι οι πιο κοινές μονάδες, αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 60 % των εφαρμογών.
Ως αποτέλεσμα της ραγδαίας διείσδυσης των κλιματιστικών στην Ευρώπη, η ενεργειακή κατανάλωση για κλιματισμο έχει αυξηθεί σημαντικά. Ενώ, το 1990 η αντιστοιχη ετησια ενεργειακή κατανάλωση στις ευρωπαϊκές χώρες ήταν περίπου 1900 GWh, αναμένεται να ξεπεράσει τις 44430 GWH το 2020. Ταυτόχρονα,οι αντίστοιχες ετησιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα έχουν αυξηθεί από 516 ΚΤ το 1990 σε 18.1ΜΤ το 2020.
Η χρήση κλιματιστικών έχει σοβαρό αντίκτυπο στη ζήτηση ηλεκτρικης ενεργειας στις περισσότερες χώρες. Τα υψηλά ηλεκτρικά φορτία υποχρεώνουν τις αρχές να εγκαταστήσουν προσθετες μονάδες ισχύος ωστε να ικανοποιήσουν την αυξημένη ζήτηση και λόγω της περιορισμένης χρήσης των μονάδων αυτων, το μέσο κόστος της ηλεκτρισμού παραγωγης αυξάνεται σημαντικά. Οι χώρες τις Νότιας Ευρώπης αντιμετωπίζουν πολύ σημαντική αύξηση του ηλεκτρικού φορτίου αιχμης.
Περι του Ανεπαρκους Νομοθετικόυ Πλαίσιου
Το ανεπαρκές νομοθετικό πλαίσιο στην Ευρώπη και πιο συγκεκριμένα στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, ειναι ένα από τα βασικότερα αίτια της υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης του κτιριακόυ τομέα. Η μελέτη MURE, έχει προσομοιωσει την θερμικη ενεργειακή κατανάλωση ενος τυπικόυ κτίριου σε κάθε κράτος μέλος, ετσι οπως προκυπτει απο την χρηση της εθνικης νομοθεσιας, και στην συνεχεια την εχει συγκρινει με την αντίστοιχη κατανάλωση ενος τυπικου κτιρίου στην Δανια οπου υφισταται η πλεον αποδοτικη ενεργειακη νομοθεσια.
Όπως γινεται σαφες η κατάλληλη νομοθεσία μπορεί να μειώσει την ενεργειακή κατανάλωση των κτιρίων, στην Νότια Ευρώπη έως και 50%. Αναμένεται ότι η εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση των κτιρίων θα συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση της εθνικης νομοθεσίας και επιπλέον θα συμβαλλει στην μειώση της ενεργειακής κατανάλωση των κτιρίων.

Θερμική Υποβάθμιση των Πόλεων
Σαν αποτέλεσμα του θετικού θερμικού ισοζυγίου,η θερμοκρασία του περιβαλλοντος στις πόλεις είναι υψηλότερη από την αντιστοιχη σε αγροτικους η περιαστικους χωρους. Το φαινόμενο αυτό γνωστό και ως φαινόμενο της θερμικης νησιδας, επιβαρύνει την ζήτηση ηλεκτρικης ενεργειας για τον κλιματισμο των κτιρίων κατα την θερινη περιοδο.
Οι υψηλες αστικές θερμοκρασίες αυξάνουν την ζήτηση ηλεκτρικης ενεργειας για δροσισμό, ενω παραλληλα μειώνουν το θερμικό φορτίο των κτιρίων. Διαπιστωθηκε οτι το ψυκτικο φορτίο ήταν σχεδόν διπλάσιο στο κέντρο της Αθήνας από ότι στις γυρω περιαστικες περιοχες. Ταυτοχρονα διαπιστωθηκε ότι το ψυκτικο φορτίο αιχμής ήταν σχεδον τριπλάσιο στο κέντρο της Αθήνας.
Ταυτόχρονα, καθώς οι υψηλές εξωτερικές θερμοκρασίες μειώνουν την απόδοση των κλιματιστικών, παρατηρήθηκε ότι στη κεντρική Αθήνα, οι ελάχιστες τιμες αποδοσης τους, COP, ήταν χαμηλότερες κατά περίπου 25%.
Ενεργειακή Κατανάλωση και Εισόδημα
Είναι κοινα αποδεκτο ότι η ενεργειακή κατανάλωση των νοικοκυριών σχετίζεται άμεσα με το εισόδημα τους. Οι οικογένειες με υψηλό εισόδημα καταναλώνουν περισσότερο, ενώ τα χαμηλού εισοδήματος νοικοκυριά καταναλώνουν σε απολυτη τιμη λιγοτερο αλλα το κοστος της ενεργειας αντιπροσωπευει ένα μεγάλο ποσοστό των εσόδηματων τους.
Ως ενεργειακη ενδοια ορίζεται η κατασταση αυτη οπου ενα νοικοκυριο δαπανα άνω του 10 % του εισοδήματος του για αγορα θερμικης ενέργειας, ώστε να εξασφαλισει τα απαραιτητα επιπεδα θερμικης ανεσης. Στην περιπτωση οπου το ενεργειακο κοστος υπερβαινει το 20 % του εισοδήματος, η οικογένεια χαρακτηρίζεται ότι υποφέρει από «σοβαρη ενεργειακή ενδοια». Στατιστικά δεδομένα στην Ευρώπη αποδεικνυουν ότι το ποσοστο της ενεργειακης ενδοιας είναι πολύ υψηλα κυριως στην Νότια Ευρώπη.
Η ανάλυση της ενεργειακής κατάστασης στον κτιριακό τομέα πρέπει πάντα να λαμβάνει υπόψη τις συγκεκριμένες συνθήκες των διαφόρων εισοδηματικών ομάδων. Οι χαμηλές εισοδηματικές ομάδες κατοικουν σε χαμηλότερης θερμικης ποιότητας κτίρια και κατα συνεπεια καταναλωνουν περισσότερη ενέργεια ανα μοναδα επιφανειας για να διατηρήσουν αποδεκτές εσωτερικές συνθήκες. Μια πρόσφατη μελέτη σε 1100 νοικοκυριά της Αθήνας, έχει δείξει ότι υπάρχει σαφης σχέση αναμεσα στο εισοδήμα και το ποσοστο των μη μονωμένων κατοικιών. Όσο πιο υψηλό είναι το εισόδημα τόσο πιο μεγάλο είναι το ποσοστό των μονομενων κτίριων. Έχει βρεθεί ότι μόνο το 28% των χαμηλών εισοδηματικών ταξεων κατοικει σε μονωμένες κατοικιες, ενώ αντίστοιχα στις πλουσιότερες ομάδες το ποσοστό αυτό φθάνει το 70%. Επίσης έχει βρεθεί ότι όσο πιο υψηλό είναι το εισόδημα τόσο μεγαλύτερο είναι και το ποσοστό εγκαταστασης διπλών τζαμιών. Για τις χαμηλές εισοδηματικές ομάδες το παραπάνω ποσοστό είναι 24%, ενώ για τις πιο πλούσιες αγγίζει το 60 %.
Σχετικά με τη μέση ενεργειακή κατανάλωση ανά άτομο και ανά περιοχή, έχει διαπιστωθει ότι όσο πιο χαμηλό το εισόδημα, τόσο πιο υψηλό το κόστος για θέρμανση ανά άτομο και ανά μονάδα επιφανείας . Το κόστος θερμανσης ανά άτομο και ανά μονάδα επιφανειας για τις χαμηλότερα εισοδηματικές ομάδες είναι σχεδόν κατα 127 % υψηλότερο από το αντίστοιχο κόστος για τις ομάδες υψηλου εισοδηματος.
Έχει επίσης διαπιστωθει ότι η χρήση κλιματιστικών αυξάνει σημαντικά το ετήσιο κοστος ηλεκτρικης ενεργειας στις χαμηλότερα εισοδηματικές ομάδες. Η χρήση κλιματιστικών αυξάνει σε μέσο όρο, το ετήσιο κοστος κατά περίπου 100 Ευρώ ανά νοικοκυριό, ή 0,6 Ευρώ/m2 ή 12.5 Ευρώ/άτομο. Η αύξηση είναι ακόμα μεγαλύτερη για τις φτωχότερες ομάδες, όπου η σχετική αύξηση του κόστους λόγω της χρήσης κλιματιστικών αγγίζει τα 195 Ευρώ/νοικοκυριό, ή 1,2 Ευρώ/ m2 ή 87 Ευρώ/άτομο.
Κατα συνεπεια, οι ενεργειακες στρατηγικές στον κτιριακο τομεα πρέπει πάντα να λαμβάνουν υπόψη τους τις συγκεκριμένες συνθήκες των διαφόρων εισοδηματικών ομάδων και πρέπει πάντα να σχεδιάζονται ενεργειακα μέτρα καταλληλα για κάθε κοινωνική και οικονομική ομάδα.
Ποια Ενεργειακή Πολιτική για τον Κτιριακό Τομέα?
Η ενεργειακή κατανάλωση του κτιριακού τομέα αυξάνετε διαρκώς στην Ευρώπη. Επιπλέον, η αύξηση του ηλεκτρικού φορτίου σε ώρες αιχμής στον Ευρωπαϊκό νότο, ασκεί πίεση στις αρχές και τις αναγκάζει να εγκαταστήσουν επιπλέον μονάδες παραγωγής ισχύος για να ικανοποιήσουν την αυξανόμενη ζήτηση κατά τις ώρες αιχμής. Τέλος, τα ενεργειακά προβλήματα συνδέονται με σοβαρά προβλήματα ποιότητας εσωτερικού περιβάλλοντος.
Η αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικης ενεργειας κατα τις ώρες της αιχμής, κυρίως λόγω της ραγδαίας διεισδύσης των κλιματιστικών συσκευων, αυξάνει την τιμή της ηλεκτρικης ενεργειας. Ενώ το μέσο κόστος παραγωγης μιας kWh στην Ευρώπη είναι σχεδόν 3,9 λεπτά, το κόστος ανέρχεται σε 10,2 λεπτά κατα τις ώρες αιχμής. Ταυτοχρονα, το μέσο κόστος εξοικονομησης μιας Kwh είναι σχεδόν 2,8 λεπτά. Οπότε, είναι δύσκολο να γινει αντιληπτο γιατί οι εθνικές ενεργειακές πολιτικές επενδύουν κυρια στην δημιουργία νέων συμβατικών μονάδών παραγωγής ισχύος και όχι σε μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας.
Είναι πλεον σαφές οτι πρέπει να υιοθετηθεί μια νέα πιο προοδευτική ενεργειακη agenda. Κύριες προτεραιότητες σε μελλοντικές πρωτοβουλίες θα πρέπει να είναι:
– Η βελτίωση του αστικού μικροκλίματος, η καταπολέμηση του φαινομένου της αστικης νησιδας και η μείωση των ενεργειακών αναγκών για δροσισμό.
– Η χρήση βιώσιμων ενεργειακών συστημάτων τροφοδοσιας για τα κτίρια με χρήση ανανεώσιμών πηγών όπως ηλιακή και η βιομαζα.
– η χρήση τεχνικών διαχειρησης της ενεργειακης ζητησης ωστε να ελεγχθει η καταναλωση των μεγάλων καταναλωτών
– Η ενσωμάτωση παθητικών και ενεργητικων ηλιακων συστημάτων σε νέα και υπάρχοντα κτίρια, και η χρήση συστηματων υψηλής ενεργειακής απόδοσης για την τροφοδοσια και την διαχειρηση της ενεργειας
– Η ανάπτυξη ενός νέου πιο αποδοτικού νομοθετικού πλαισίου για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων

Συμπεράσματα
Τα κτίρια στην Ευρώπη παρουσιάζουν υψηλή ενεργειακή κατανάλωση και σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα. Η απόλυτη ενεργειακή κατανάλωση συνεχίζει να αυξάνει παρόλο που η Ευρώπη έχει υπογράψει το Πρωτόκολλο του Κιότο και έχει θέσει σε εφαρμογή πολιτικές με σκοπό τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης.
Ταυτόχρονα, η ραγδαία διείσδυση των κλιματιστικών, αυξάνει σημαντικά το ηλεκτρικό φορτίο σε ώρες αιχμής στις νότιες Ευρωπαϊκές χώρες και υποχρεώνει τις αρχές να εγκαθιστούν επιπλέον μονάδες παραγωγής ισχύος . Λόγω της περιορισμένης χρήσης των μονάδων παραγωγής ισχύος, το κόστος του ηλεκτρικού αυξάνετε στις ώρες αιχμής θέτοντας σε μεγάλη πίεση τους πολίτες με χαμηλά εισοδήματα.

Η εντατική έρευνα που έχει διεξαχθεί τα τελευταία χρόνια έχει επιτρέψει την ανάπτυξη εξελιγμένων συστημάτων, εργαλείων και τεχνικών που όταν εφαρμοστούν μπορούν να μειώσουν την ενεργειακή κατανάλωση των κτιρίων και να βελτιώσουν την περιβαλλοντική ποιότητα τους.
Η εφαρμογή της νέας Οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων θα συμβάλλει σημαντικά στη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης του κτιριακού τομέα. Παρόλα αυτά, είναι κοινός αποδεκτό ότι η συμβολή των νομοθετικών μέτρων όταν δεν συνδυάζεται με εντατική έρευνα, είναι αρκετά περιορισμένη και μπορεί να φέρει μόνο βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα. Δυστυχώς, η επιχορηση της σχετικης έρευνας στην Ευρώπη έχει σταματήσει και μια τέτοια απόφαση δεν επιτρέπει την έκφραση αισιόδοξιας για το μέλλον του κτιριακού τομέα στην Ευρώπη.

Φωκίων Κ. Δεληγιάννης

oikipa.admin — Wed, 14 Nov 2007 11:55:14 +0000

«Ο Ρόλος των Τομέων της Παραγωγής στις Κλιματικές Αλλαγές»

Φωκίων Κ. Δεληγιάννης
Συντονιστής Βιομηχανικών Υποδομών και Ανάπτυξης ΣΕΒ

Κυρίες και κύριοι,

Το 19ο συνέδριο του ΠΑΝΔΟΙΚΟ δίνει στον ΣΕΒ την ευκαιρία να σας καταστήσει κοινωνούς των θέσεων και επιδιώξεων της επιχειρηματικής κοινότητας της χώρας μας στο πλαίσιο της γενικότερης προσπάθειας για αποτροπή της κλιματικής αλλαγής και των επιπτώσεών της.

Επιθυμώ όμως πριν ξεκινήσω την παρέμβασή μου να συγχαρώ τους οργανωτές για την πρωτοβουλία και την εύστοχη επιλογή του θέματος ευχαριστώντας παράλληλα για την πρόσκληση και τη φιλοξενία που μας παρέχουν.

Θέλω κατ’ αρχάς να σας παραθέσω πολύ σύντομα τις βασικές αρχές που διέπουν τις επιλογές του ΣΕΒ σε ζητήματα περιβαλλοντικής πολιτικής.

Για εμάς το περιβάλλον και η ανάπτυξη δεν είναι έννοιες ανταγωνιστικές, θεωρούμε ότι η ανάδειξη της έννοιας της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης αποτελεί μία από τις κύριες συνιστώσες των πρακτικών που πρέπει να εφαρμόζει μία σύγχρονη επιχείρηση. Στο πλαίσιο αυτό προτρέπουμε τα μέλη μας για έμπρακτη έκφραση περιβαλλοντικής φροντίδας ως βασικής υποχρέωσης τους απέναντι στο κοινωνικό σύνολο.

Επιδιώκουμε ταυτόχρονα επικοινωνία και συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές και φορείς στοχεύοντας στην αντιμετώπιση περιβαλλοντικών προκλήσεων μέσα από την εφαρμογή πολιτικών που υπηρετούν ισόρροπα τις επιμέρους συνιστώσες της βιώσιμης ανάπτυξης – στόχου κάθε προηγμένης κοινωνίας.

Και στο σημείο αυτό θέλω να τονίσω ότι πολιτικές που διέπονται από περιβαλλοντική αποτελεσματικότητα, κοινωνική αποδοχή και οικονομική αποδοτικότητα δεν έχουν αρνητικές επιπτώσεις σε όρους ανταγωνιστικότητας και απασχόλησης. Αντίθετα μπορούν να αποτελέσουν εφαλτήριο για ανάπτυξη και καινοτομία και αυτό είναι ήδη φανερό σε ορισμένους τομείς της παραγωγής όπου η περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένη Ευρώπη είτε κατέχει είτε διεκδικεί με αξιώσεις τα πρωτεία.

Στο πλαίσιο τέτοιων πολιτικών, η εισαγωγή ευέλικτων προσεγγίσεων που απευθύνονται στις επιχειρήσεις όπως είναι τα συστήματα εμπορίας εκπομπών μπορεί εφόσον συνδυασθεί με αποτελεσματικούς μηχανισμούς παρακολούθησης και διαχείρισης να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για άμβλυνση των οικονομικών επιπτώσεων που συνεπάγεται η προσπάθεια προσαρμογής των εκπεμπόμενων ρύπων σε εθνικές ή ευρύτερης εφαρμογής οροφές καθώς και για τη διευκόλυνση της εφαρμογής πρακτικών αυτορύθμισης π.χ. ενόψει μιας στρατηγικής για ολοκληρωμένη αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Ειδικά σε ότι αφορά στις εκπομπές CO2 –κύριο αέριο θερμοκηπίου- λειτουργεί ήδη από το 2004 στην Ε.Ε. ως εργαλείο υποβοήθησης της συμμόρφωσης στις δεσμεύσεις Kyoto σύστημα εμπορίας, στηριζόμενο σε κατανομές δικαιωμάτων σε εθνικό επίπεδο με σταδιακά απομειούμενες οροφές και με την Επιτροπή να έχει αποφασιστική αρμοδιότητα ως προς την έγκριση των εθνικών σχεδίων κατανομής.

Σε αυτή τη φάση στο σύστημα εμπλέκονται συγκεκριμένοι βιομηχανικοί κλάδοι, ηλεκτροπαραγωγοί και οι μονάδες καύσης άνω των 15 MW.

Στη χώρα μας, το μέτρο εμπλέκει περί τις 150 εγκαταστάσεις παραγωγής που στη μεγάλη τους πλειοψηφία ανήκουν σε επιχειρήσεις μέλη του ΣΕΒ, ενώ ικανοποιητικά λειτουργούν από τον περασμένο χρόνο και οι αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΧΩΔΕ.

Κυρίες και κύριοι,

Είναι γεγονός ότι η αποτροπή της κλιματικής αλλαγής ως απόρροιας της εγκατάστασης συνθηκών θερμοκηπίου στον πλανήτη μας συνιστά τη μεγαλύτερη σημερινή παγκόσμια πρόκληση.

Στο πλαίσιο αυτό, εφόσον επιδιώκουμε να έχουμε μία πραγματική ευκαιρία να οδηγήσουμε τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου σε αποδεκτά –από πλευράς συνθηκών αειφορίας- επίπεδα θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να δώσουμε μία απάντηση στο ερώτημα του με ποιόν τρόπο μπορούμε να συμφιλιώσουμε την άνευ προηγουμένου παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη με την προστασία του κλίματος.

Γνωρίζετε όλοι πιστεύω ότι κυρίαρχη γενεσιουργός αιτία συσσώρευσης CO2 στην ατμόσφαιρα είναι η κατανάλωση ενέργειας και έχει υπολογισθεί ότι αυτή μέχρι το 2030 θα έχει αυξηθεί σε ποσοστό μεγαλύτερο του 50%.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτό ισοδυναμεί με την προσθήκη στον παγκόσμιο χάρτη 2 ακόμα χωρών με χαρακτηριστικά ενεργειακής συμπεριφοράς ανάλογα με αυτά των σημερινών ΗΠΑ.

Μικρό σχετικά μερίδιο αυτής της αύξησης θα προέλθει όμως από τις βιομηχανικές χώρες. Αντίθετα με την ταχεία αύξηση της ευημερίας και της αστικοποίησης σε χώρες όπως για παράδειγμα η Κίνα όλο και περισσότερα άτομα θα έχουν απαίτηση για πρόσβαση σε σύγχρονες ανέσεις που είναι συνυφασμένες με ενεργειακές καταναλώσεις.

Από την άλλη πλευρά τα σημερινά επίπεδα τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν υπερδιπλασιασθεί σε σχέση με το 2002 σηματοδοτώντας την έναρξη της κούρσας για φθηνές και υψηλής διαθεσιμότητας πηγές ενέργειας, οι οποίες δεν είναι πάντα οι πιο φιλικές απέναντι στο περιβάλλον.

Η χρήση άνθρακα μέχρι το 2030 υπολογίζεται ότι θα αυξηθεί κατά 60%.

Ως αποτέλεσμα των παραπάνω εάν δεν αλλάξει κάτι οι εκπομπές θα έχουν αυξηθεί μέχρι και κατά 50% έως το 2030 με σταθερή ποσοστιαία μείωση του μεριδίου που θα αναλογεί σε Ευρώπη, ΗΠΑ και Ιαπωνία.

Η αλλαγή στο κλίμα είναι όμως ένα παγκόσμιο πρόβλημα κάτι που επιβάλλει λύσεις παγκόσμιας αποδοχής.

Τρεις είναι οι εναλλακτικές δυνατότητες για συνολική ελάττωση των εκπομπών θερμοκηπίου: μείωση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης, αλλαγή του πρωτογενούς ενεργειακού μείγματος με προώθηση καυσίμων χαμηλότερης ανθρακικής έντασης και αύξηση της ενεργειακής αποδοτικότητας.

Η μείωση της ανάπτυξης είναι απαράδεκτη ιδιαίτερα για τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η επιλογή ενεργειακού μείγματος χαμηλής ανθρακικής έντασης είναι σίγουρα παράγων σημαντικός και στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να διερευνηθούν οι δυνατότητες του καθαρού άνθρακα των ΑΠΕ και της πυρηνικής ενέργειας. Πολλές όμως από τις σχετικές με τα παραπάνω τεχνολογίες είτε προσκρούουν στη μη-δεκτικότητα των κοινωνιών, είτε επιβαρύνουν υπέρμετρα το ενεργειακό κόστος είτε δεν είναι ακόμα διαθέσιμες με όρους αγοράς.

Αντίθετα οι τεχνολογίες βελτίωσης της ενεργειακής αποδοτικότητας είναι διαθέσιμες, ώριμες για χρήση και οικονομικά συμφέρουσες συνδυάζοντας με το πέρας της απόσβεσής τους το περιβαλλοντικό όφελος με το οικονομικό.

Κυρίες και κύριοι,

Σήμερα το 1/3 της πρωτογενούς ενεργειακής τροφοδοσίας στην Ευρώπη χάνεται μέσα από τις διαδικασίες μετατροπής ως απορριπτόμενη θερμότητα.

Επιπροσθέτως ένα σημαντικό ποσοστό της ενέργειας που φθάνει στον καταναλωτή χάνεται λόγω μη αποδοτικών εφαρμογών και τεχνολογιών τελικής χρήσης.

Είναι βέβαια γεγονός ότι στην Ε.Ε. των 15, η ενεργειακή αποδοτικότητα σε επίπεδο τελικού χρήστη (βιομηχανία, νοικοκυριά, μεταφορές) έχει βελτιωθεί κατά 11% μεταξύ 1990 και 2004.

Ειδικά σε ότι αφορά στον δευτερογενή τομέα το συνολικό κέρδος σε όρους ενεργειακής αποδοτικότητας ήταν ιδιαίτερα σημαντικό αγγίζοντας το 20% κατά μέσο όρο.

Παρά ταύτα τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία στασιμότητα που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι δυνατότητες για «εύκολες» βελτιωτικές παρεμβάσεις στη βιομηχανία έχουν εξαντληθεί αφού συνεισέφεραν στο να είναι η Ευρώπη δεύτερη παγκοσμίως από πλευράς ενεργειακής αποδοτικότητας και σε πολύ μικρή απόσταση από την πρώτη Ιαπωνία.

Τι συμβαίνει όμως στη χώρα μας ως προς τα προαναφερθέντα; Σε ότι αφορά στη βιομηχανία και ειδικότερα στις εγκαταστάσεις που εμπίπτουν στην οδηγία IPPC διαπιστώνεται στις περισσότερες των περιπτώσεων υψηλό επίπεδο τεχνολογικού εκσυγχρονισμού μέσω της υιοθέτησης «βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών» γεγονός που συνεπάγεται και βελτιωμένα ενεργειακά χαρακτηριστικά, απόρροια συνδυασμού τεχνολογικής εφικτότητας και οικονομικής αποδοτικότητας.

Ειδικά για τους δυναμικούς και διεθνώς ανταγωνιστικούς κλάδους που μετέχουν στο σύστημα εμπορίας εκπομπών CO2 (χαλυβουργία, διύλιση, τσιμεντοβιομηχανία) θα μπορούσε κάποιος να πει ότι όπως άλλωστε συμβαίνει με ομοειδείς επιχειρήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο τα οικονομικά εφικτά περιθώρια βελτίωσης των ενεργειακών χαρακτηριστικών έχουν σχεδόν εξαντληθεί.

Με τα σημερινά τεχνολογικά δεδομένα κάθε περαιτέρω προσπάθεια μείωσης των άμεσων εκπομπών CO2 από αυτές τις εγκαταστάσεις νομοτελειακά οδηγεί σε μείωση της παραγωγής ή σε διατήρηση της στα σημερινά επίπεδα με αύξηση όμως του κόστους και απώλειες σε όρους ανταγωνιστικότητας.

Και βέβαια τα παραπάνω δεν είναι επιθυμητά ως αντιστρατευόμενα τη μία συνιστώσα της βιώσιμης ανάπτυξης.

Από την άλλη πλευρά η σταδιακή διάδοση της χρήσης φυσικού αερίου από τις επιχειρήσεις καθώς και η λειτουργία ενός θεσμικού πλαισίου που ενθαρρύνει την ανάληψη δράσεων υποκατάστασης, εισαγωγής καθαρών τεχνολογιών παραγωγής ή βελτίωσης της ενεργειακής αποδοτικότητας μέσω της χορήγησης κρατικών ενισχύσεων οδηγεί σε σχετικές επενδυτικές πρωτοβουλίες κλάδους και επιχειρήσεις που δεν εμπίπτουν στην οδηγία IPPC ή στο Εθνικό Σύστημα Κατανομής δικαιωμάτων.

Τα παραπάνω σίγουρα θα μειώσουν σημαντικά το μερίδιο της ελληνικής μεταποίησης στην παραγωγή CO2 τα αμέσως επόμενα χρόνια.

Ταυτόχρονα η σε μεσοπρόθεσμη βάση βελτίωση του μέσου βαθμού απόδοσης των υποδομών ηλεκτροπαραγωγής μέσω της απόσυρσης παλαιών μονάδων, εισαγωγής νέων τεχνολογιών καύσης ή μέσω της ένταξης πρόσθετων μονάδων συνδυασμένου κύκλου ή ΑΠΕ θα συνεισφέρει στην βελτίωση της κατάστασης τόσο άμεσα όσο και έμμεσα σε ότι αφορά στους χρήστες ηλεκτρικής ενέργειας. Τολμώ να επισημάνω ότι κάπου εδώ εξαντλούνται τα περιθώρια του δευτερογενούς τομέα και της ηλεκτροπαραγωγής εφόσον βέβαια επιθυμούμε τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητάς μας αλλά και ενός βαθμού ενεργειακής αυτάρκειας, τον οποίο κάθε χώρα πρέπει να επιδιώκει.

Η μείωση της ενεργειακής έντασης και των παράπλευρων επιπτώσεων της δεν πρέπει να είναι αποκλειστικά υπόθεση της βιομηχανίας και της ηλεκτροπαραγωγής. Η προσπάθεια πρέπει να στοχεύσει και στην ορθολογικοποίηση του μεταφορικού έργου μέσω της προώθησης της ανάπτυξης μαζικών και συνδυασμένων υποδομών μεταφοράς την προώθηση της αποδοτικής ενεργειακά λειτουργίας των υπόλοιπων τομέων της οικονομίας, τη διεύρυνση της συμμετοχής ΑΠΕ στο ενεργειακό ισοζύγιο πέραν της ηλεκτροπαραγωγής, την ανάπτυξη από τη βιομηχανία και υιοθέτηση από την αγορά προϊόντων με καλή ενεργειακή συμπεριφορά και όχι μόνον.

Πρέπει να στοχεύσει και στην διαπαιδαγώγηση του κάθε ενός από εμάς, του κάθε πολίτη με παράλληλη παροχή εναλλακτικών δυνατοτήτων για βελτίωση της ενεργειακής του συμπεριφοράς πολλώ δε μάλλον επειδή κάτι τέτοιο συνεπάγεται και σημαντικό οικονομικό όφελος.

Αγαπητοί φίλοι,

Σήμερα για πάνω από 2.500.000 νοικοκυριά στη χώρα μας η κάλυψη θερμικών αναγκών (με εξαίρεση τις κεντρικές θερμάνσεις) με χρήση ηλεκτροβόρων συσκευών αποτελεί κανόνα ακόμα και για περιοχές που ήδη υπάρχουν εναλλακτικές δυνατότητες. Με λίγα λόγια πάνω από 10.000.000 κάτοικοι αυτής της χώρας, στο πλαίσιο της ικανοποίησης σημαντικών αναγκών τους για κάθε 100 θερμίδες πρωτογενούς ενέργειας που συνεπάγονται ανάλογες εκπομπές CO2 εκμεταλλεύονται στην καλύτερη περίπτωση το ¼ χωρίς να ενδιαφέρονται για την τύχη του υπολοίπου.

Ζεσταίνουμε για παράδειγμα νερό για να παράξουμε ηλεκτρικό ρεύμα το οποίο αφού το μεταφέρουμε εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο παραγωγής το χρησιμοποιούμε! για να ξαναζεστάνουμε νερό ή αγοράζουμε φθηνά κλιματιστικά με κακή απόδοση αποβλέποντας στο πρόσκαιρο οικονομικό όφελος, το οποίο γρήγορα εξανεμίζεται και συντελούμε στην αύξηση εκπομπών CO2.

Εύκολα γίνονται αντιληπτά τα περιθώρια έμμεσης συνεισφοράς στην αντιμετώπιση του προβλήματος εφόσον κατορθώσουμε οι συμπεριφορές αυτές να θεωρούνται ως έσχατη λύση και όχι ως μία ανέμελη επιλογή.

Τελειώνοντας θέλω να επισημάνω ότι η ανταπόκριση σε περιβαλλοντικές προκλήσεις παγκόσμιας εμβέλειας όπως είναι για παράδειγμα η ανάγκη μείωσης των εκπομπών θερμοκηπίου δεν πρέπει να εξακολουθήσει να συνιστά μονομερή υποχρέωση της Ευρώπης και ορισμένων άλλων χωρών απέναντι στην παγκόσμια κοινωνία.

Ήδη η ευρωπαϊκή βιομηχανία υφίσταται όλο και πιο έντονα αυτό που σήμερα συνηθίζουμε να χαρακτηρίζουμε ως «περιβαλλοντικό dumping» από ανταγωνιστές τρίτων χωρών που λειτουργούν απελευθερωμένοι από κάθε έστω και στοιχειώδη υποχρέωση συμμόρφωσης σε περιβαλλοντικές προδιαγραφές (και όχι μόνο).

Η υιοθέτηση νέων μονομερών στόχων από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αυτή τη στιγμή είναι υπεύθυνη για τις συνολικές σε παγκόσμιο επίπεδο εκπομπές CO2 σε ποσοστό χαμηλότερο του 15% θα έχει ανεπιθύμητες παρενέργειες στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας οδηγώντας παράλληλα σε φιλονικίες σε επίπεδο διεθνών εμπορικών συναλλαγών. Πιστεύω ότι τα ενδεχόμενο αυτά θα πρέπει να ληφθούν υπόψη ενόψει της επικείμενης υιοθέτησης των τελικών επιλογών για τη μετα-Κυότο εποχή.

Έλενα Δανάλη

oikipa.admin — Wed, 14 Nov 2007 11:54:13 +0000

«Ο Ρόλος των Πολιτών για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών»

Έλενα Δανάλη

Περίληψη παρουσίασης

1. Το πρόβλημα

Καταναλώνουμε πολλή και βρώμικη ενέργεια καίγοντας ορυκτά καύσιμα, όπως το πετρέλαιο και ο λιγνίτης, με αποτέλεσμα να απελευθερώνονται αέρια του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα. Έτσι, παγιδεύεται η ηλιακή ακτινοβολία και αυξάνεται η θερμοκρασία του πλανήτη. Λιώνουν οι πάγοι και ανεβαίνει η στάθμη της θάλασσας. Ακραία καιρικά φαινόμενα εμφανίζονται συχνότερα και εντονότερα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες έχουμε το πολύ 20 χρόνια για να σταματήσουμε την καταστροφή.

2. Η λύση

 Παραγωγή καθαρής ενέργειας = Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Οι ΑΠΕ δεν εκπέμπουν αέρια του θερμοκηπίου. Δεν εξαντλούνται ποτέ. Δεν έχουν κόστος καυσίμου.

 Απεξάρτηση από ορυκτά καύσιμα: κανένας νέος λιγνιτικός ή ανθρακικός σταθμός στην Ελλάδα.

 Κατανάλωση λιγότερης ενέργειας = Εξοικονόμηση ενέργειας: η πιο καθαρή ενέργεια είναι αυτή που δεν καταναλώνουμε.

3. Ο ρόλος των πολιτών

• Αν κάθε ένας από μας εφάρμοζε μερικά απλά μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας θα μειώναμε τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατά 4.000.000 τόνους κάθε χρόνο, δηλαδή όσο διοξείδιο του άνθρακα εκπέμπει κάθε χρόνο ένας μεγάλος σταθμός της ΔΕΗ.

• Ως πολίτες, έχουμε τη δύναμη να πιέσουμε την κυβέρνηση να εφαρμόσει μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας για να αντιμετωπίσει τις κλιματικές αλλαγές (μονομερής απαγόρευση λαμπτήρων πυρακτώσεως, πίεση στην Ε.Ε. για ευρωπαϊκή απαγόρευση, πίεση για θέσπιση αυστηρών κριτηρίων στα προϊόντα που καταναλώνουν ενέργεια, μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας στα κτίρια).

• Ως καταναλωτές, έχουμε τη δύναμη να πιέσουμε τις εταιρίες (πχ εταιρείες πώλησης λαμπτήρων και ηλεκτρικών συσκευών για απόσυρση λαμπτήρων με υψηλή ενεργειακή κατανάλωση).

 10 + 1 τρόποι για να σώσουμε το κλίμα από το σπίτι μας (οι βασικότερες συμβουλές της Greenpeace για την εξοικονόμηση ενέργειας).