Ολοκληρώθηκε επιτυχώς η πρώτη εκπαιδευτική συνάντηση το Σάββατο  13.12.2025 στο Βοτανικό Κήπο του Πανεπιστημίου Πατρών στο πλαίσιο του προαναφερόμενου έργου του Πράσινου Ταμείου.

Στην συνάντηση παρευρέθηκαν μέλη της ΟΙΚΙΠΑ, φοιτητές και ερευνητές του Τμήματος Βιολογίας και μέλη της εθελοντικής ομάδας του Βοτανικού Κήπου του Πανεπιστημίου Πατρών παρουσία του επιστημονικά υπεύθυνου του έργου για το Πανεπιστήμιο Πατρών και Προέδρου του Τμήματος Καθ. κ. Παναγιώτη Δημόπουλου.

Στη διάρκεια της δράσης οι συμμετέχοντες:

α) ενημερώθηκαν για την κατάσταση διατήρησης των απειλούμενων Κενταυριών Centaurea aetolica Phitos & T. Georgiadis και C. charrelii Halácsy & Dörfl.,

β) ξεναγήθηκαν στις εγκαταστάσεις του Βοτανικού Κήπου,

γ) φύτεψαν νεαρά φυτάρια των δύο ειδών Κενταύριας που είχαν σπαρθεί από την εθελοντική ομάδα του Βοτανικού Κήπου και συζήτησαν για τις μελλοντικές δράσεις στο πλαίσιο του έργου. 

Σκοπός αυτής της  συνάντησης ήταν η γνωριμία με τον Βοτανικό κήπο, η εξοικείωση με τις διαδικασίες της ex situ διατήρησης και η οργάνωση της δημιουργίας ενός φυτωρίου με τα απειλούμενα είδη Κενταύριας που θα διατηρηθούν στο πλαίσιο του προγράμματος.

Η ΟΙΚΙΠΑ συμμετέχει στο πρόγραμμα και θα είμαστε στο Βοτανικό κήπο του Πανεπιστημίου Πατρών (πίσω από το ΕΚΑΒ στο Ριο). Σας περιμένουμε όλους/ες!

Ενημερωτική συνάντηση με αντικείμενο χρηματοδοτούμενο από το ΠΡΑΣΙΝΟ ΤΑΜΕΙΟ πρόγραμμα «Πολίτες στην υπηρεσία των Κενταύρ(ι)ων: Καινοτομία, διαχείριση, προστασία» που υλοποιεί η ΟΙΚΙΠΑ σε συνεργασία με το Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 20 Οκτωβρίου 2025 στα γραφεία της ΟΙΚΙΠΑ (Τσαμαδού 21).

Πήραν μέρος τα μέλη της ομάδας έργου της ΟΙΚΙΠΑ καθώς και η μεταδιδακτορική ερευνήτρια του τμήματος Βιολογίας κ. Ελένη Λιβέρη η οποία ενημέρωσε τους συμμετέχοντες για τα στάδια καταγραφής, παρακολούθησης και προστασίας των σπάνιων και ενδημικών ειδών του πολυποίκιλου γένους Centaurea (κενταύριες) στην περιοχή της Δ. Ελλάδας.

Η κ. Λιβέρη παρουσίασε τα 5 είδη Κενταύριας κοινοτικού ή/και εθνικού ενδιαφέροντος που εξαπλώνονται στην Δυτική Ελλάδα και θα αποτελέσουν αντικείμενο μελέτης και προστασίας με τη συνέργεια πολιτών και επιστημόνων.  

Οι κενταύριες που θα μελετηθούν είναι: 

Centaurea aetolica, ενδημικό της Ελλάδας, χαρακτηρίζεται ως «κρισίμως κινδυνεύον» είδος με παλαιότερη εξάπλωση στο όρος Παλιοβούνα, στην Τριχωνίδα και στη λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου-Αιτωλικού ενώ τα τελευταία έτη περιορίζεται μόνο πλησίον του Μεσολογγίου.

Centaurea alba subsp.subciliaris, βαλκανικό υποείδος που χαρακτηρίζεται ως «τρωτό» για την Ελλάδα και φύεται στο όρος Μπούμιστος της Αιτ/νίας και στα Ακαρνανικά όρη.

Centaurea heldreichii(κενταύρια του Χελδράιχ),ενδημικό της Ελλάδας, χαρακτηρίζεται ως «κρισίμως κινδυνεύον» είδος και φύεται στο όρος Βαράσοβα.

Centaurea niederi, ενδημικό της Ελλάδας, χαρακτηρίζεται ως «τρωτό» είδος και φύεται στο φαράγγι της Κλεισούρας και στα Μαύρα Βουνά Αχαΐας.

1. pumilio,μεσογειακό είδος, χαρακτηρίζεται ως «τρωτό» για την Ελλάδα και εξαπλώνεται στη Δυτική Πελοπόννησο, την Κεφαλονιά και την Κρήτη.

Τα άτομα του γένουςCentaurea  πήραν το όνομά τους από τον κένταυρο Χείρωνα της μυθολογίας και είναι το πολυπληθέστερο γένος της ελληνικής χλωρίδας σε αριθμό ειδών (περίπου116 είδη) από τα οποία περίπου το 50% είναι ενδημικά της Ελλάδας. Περιλαμβάνουν είδη με θεραπευτικές ιδιότητες, εδώδιμα, καλλωπιστικά αλλά και ζιζάνια.

Όπως ανέφερε η κ. Λιβέρη στα πλαίσια του προγράμματος πέραν της βιβλιογραφικής ανασκόπησης και των ενημερωτικών αναρτήσεων σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης,θα γίνουν μελέτες πεδίου, όπου θα καταγραφούν γεωχωρικές και οικολογικές πληροφορίες για τις περιοχές εξάπλωσης των παραπάνω ειδών, καθώς και εκτίμηση του μεγέθους και της κατάστασης των πληθυσμών, καταγραφή πιέσεων και απειλών και φωτογράφιση.

Παράλληλα όπου απαιτείται θα γίνει τοποθέτηση πινακίδων για τη σήμανση των ειδών ή/και τοποθέτηση κατάλληλης κατασκευής για την περίφραξη του πληθυσμού. Πέραν των δράσεων διατήρησης στο πεδίο(insitu),θα γίνει συλλογή σπερμάτων και καλλιέργεια των σπάνιων ειδών στο Βοτανικό κήπο του πανεπιστημίου Πατρών(exsitu), προκειμένου να δημιουργηθεί γενετικό απόθεμα για πιθανή επανεισαγωγή.

Τέλος, θα πραγματοποιηθούν ενημερωτικές επισκέψεις σε δομές της εκπαίδευσης και σε τοπικούς φορείς, ενώ θα γίνει και ανάπτυξη εύχρηστης εφαρμογής για κινητά τηλέφωνα (application) προκειμένου οι πολίτες να μπορούν να αναγνωρίζουν τα συγκεκριμένα είδη και να παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες για την κατάσταση των πληθυσμών τους (Citizen Science).

Βασικός στόχος όλων των δράσεων είναι η ανάσχεση της απώλειας φυτοποικιλότητας στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Ελλάδας.

Η μελέτη και προστασία των σπάνιων και ενδημικών φυτών του γένους Centaurea (κοινώς κενταύριες) της δυτικής Ελλάδας είναι το αντικείμενο της δράσης που υλοποιεί η ΟΙΚΙΠΑ με χρηματοδότηση από το «ΠΡΑΣΙΝΟ ΤΑΜΕΙΟ» σε συνεργασία με το Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών.

Το πρόγραμμα ξεκίνησε την 1^η Σεπτεμβρίου 2025 και θα ολοκληρωθεί σε 18 μήνες. Σκοπός του έργου είναι η συμβολή στην εντός- και εκτός- τόπου διατήρηση της βιοποικιλότητας της Ελληνικής χλωρίδας με έμφαση στην μελέτη και προστασία των απειλούμενων, σπάνιων και ενδημικών κενταυριών κοινοτικού και εθνικού ενδιαφέροντος που εξαπλώνονται στην Δυτική Ελλάδα με δράσεις συνέργειας πολιτών και επιστημόνων.

Η ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

 Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερο πλούτο φυτικών ειδών και υψηλό ποσοστό ενδημισμού. Εντούτοις οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και οι αλλαγές των  χρήσεων γης απειλούν την βιοποικιλότητα της χώρας μας και έχουν οδηγήσει στο χείλος της εξαφάνισης σημαντικό αριθμό φυτικών ειδών.

Πρόσφατα ολοκληρώθηκε η αξιολόγηση του μεγαλύτερου ποσοστού της Ελληνικής χλωρίδας με την χρηματοδότηση του ΟΦΥΠΕΚΑ και την στήριξη της Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας. Ανάμεσα στα 1093 γένη της Ελληνικής χλωρίδας, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γένος Centaurea, το οποίο είναι το πλουσιότερο γένος σε αριθμό ειδών συνολικά και σε αριθμό ενδημικών ειδών.

Περιλαμβάνει περίπου 116 είδη εκ των οποίων περίπου το 50% είναι ενδημικά της Ελλάδας.  Επιπλέον, σημαντικός αριθμός ειδών και υποειδών Centaurea βρίσκονται σε απειλή ή/και σε καθεστώς προστασίας. Εντούτοις, για αρκετά από αυτά η γνώση της κατάστασής τους είναι ελλιπής ενώ η ανάγκη για την μελέτη τους άμεση.

ΟΙ ΚΕΝΤΑΥΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

Tο γένος Centaurea περιλαμβάνει φυτά (κοινώς ονομαζόμενα κενταύριες) με ποικίλες θεραπευτικές ιδιότητες γνωστές από την αρχαιότητα και την ελληνική μυθολογία. Συγκεκριμένα, το γένος πήρε το όνομά του από τον σοφό Κένταυρο Χείρωνα, ο οποίος αναφέρεται από τον Όμηρο ως θεραπευτής και γνώστης των βοτάνων.

Εθνοβοτανικές μελέτες έχουν αποκαλύψει ότι οι κενταύριες έχουν χρησιμοποιηθεί επί μακρόν στη λαϊκή ιατρική για τη θεραπεία γυναικολογικών, πεπτικών και δερματολογικών προβλημάτων ενώ αρκετές βιολογικές έρευνες έχουν επιβεβαιώσει αντιφλεγμονώδη, αντιπυρετική, αναλγητική, επουλωτική, αντιοξειδωτική, αντιβακτηριακή, αντιμυκητιακή και άλλες δράσεις. Το γένος Centaurea περιλαμβάνει είδη εδώδιμα όπως το ελληνικό ενδημικό Centaurea raphanina, καλλωπιστικά όπως η Centaurea cyanus και ζιζάνια όπως η Centaurea solstitialis.

Με την εφαρμογή καινοτόμων μεθόδων επιχειρείται η διαχείριση και διατήρησή τους εντός (in situ), αλλά και εκτός (ex situ) του φυσικού τους περιβάλλοντος. Σε αυτήν την προσπάθεια κομβικό ρόλο θα έχουν οι πολίτες της περιοχής οι οποίοι καλούνται να συμμετέχουν ενεργά με σύγχρονες εφαρμογές στην προστασία της τοπικής βιοποικιλότητας.

Με ιδιαίτερη χαρά πληροφορηθήκαμε την έγκριση από το «ΠΡΑΣΙΝΟ ΤΑΜΕΙΟ» της πρότασης που υποβάλαμε, σε συνεργασία με το Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου μας, στα πλαίσια του προγράμματος «Καινοτόμες δράσεις με τους πολίτες» η οποία έχει στόχο την καταγραφή,  παρακολούθηση και προστασία σπάνιων και ενδημικών ειδών του πολυποίκιλου γένους Centaurea (κενταύριες) εθνικού και κοινοτικού ενδιαφέροντος στην περιοχή της Δ. Ελλάδας.

Η δράση που έχει τίτλο «Πολίτες στην υπηρεσία των Κενταύρ(ι)ων-Καινοτομία, διαχείριση, προστασία» ξεκίνησε την 1-9-2025 και θα ολοκληρωθεί σε 18 μήνες. Στην ομάδα έργου συμμετέχουν 8 μέλη της ΟΙΚΙΠΑ και από το Πανεπιστήμιο Πατρών οι κ.κ. Παναγιώτης Δημόπουλος, Ιωάννης Κόκορης, Ελένη Λιβέρη και Αρης Ζωγραφίδης.

Το εγκριθέν πρόγραμμα εντάσσεται στη Θεματική ενότητα Θ.Ε.4.1. «Καταγραφή, παρακολούθηση, διατήρηση και αποκατάσταση των φυσικών οικοτόπων και των ειδών κοινοτικού και εθνικού ενδιαφέροντος με στόχο την ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας». Προβλέπεται η καταγραφή, παρακολούθηση, διατήρηση και αποκατάσταση, όπου κρίνεται απαραίτητο, πέντε (5) φυτικών ειδών εθνικού ενδιαφέροντος του γένους Centaurea, εκ των οποίων δύο (2) περιλαμβάνονται και στην Κοινοτική Οδηγία 92/43/ΕΚ. Οι δράσεις που προτείνονται έχουν στόχο την ανάσχεση της απώλειας της φυτοποικιλότητας στην περιοχή της Δυτικής Ελλάδας όπου δραστηριοποιείται κυρίως η ΟΙΚΙΠΑ.

Σκοπός του προτεινόμενου έργου είναι η συμβολή στην εντός- και εκτός- τόπου διατήρηση της βιοποικιλότητας της Ελληνικής χλωρίδας με έμφαση στην μελέτη και προστασία των απειλούμενων, σπάνιων και ενδημικών κενταυριών κοινοτικού και εθνικού ενδιαφέροντος που εξαπλώνονται στην Δυτική Ελλάδα με δράσεις συνέργειας πολιτών και επιστημόνων. Στην Δυτική Ελλάδα (Αχαΐα, Αιτωλοακαρνανία και Ηλεία) φύονται μερικές από τις πιο σπάνιες κενταύριες οι οποίες χρήζουν άμεσης ανάγκης in situ και ex situ διατήρησης.

Οι κενταύριες κοινοτικού ή/και εθνικού ενδιαφέροντος που θα μελετηθούν είναι οι: Centaurea aetolica, C. alba, C. heldreichii, C.niederi, C. pumilio.